Kansen zien, is een keuze. “Le visible et l’invisible”, deze uitspraak van de Franse filosoof Maurice Merlau Ponty zegt letterlijk vertaald, het zichtbare en het niet zichtbare. Hij vond de waarneming en de interactie hiermee essentieel om de wereld te begrijpen. Een betekenis staat niet vast, maar komt telkens opnieuw tot stand. Dit heeft te maken met wie je bent, je opgebouwde filters door opvoeding, school en sociale omgeving en je eigen waarden en normen. Als je in staat bent om dit los te laten, kun je veel meer zien, bij mensen, in je omgeving, trends en mogelijkheden. Kunstenaars doen dit vanuit zichzelf en hun creatieve proces. Ponty vindt dat kunst hierin een voorbeeldfunctie heeft.

Gerelateerde Keynotes en Workshops:

• Creative Entrepreneurship
• Risky Business
• Inspiration Tour
• Innovate Masterclass
• Brainstorm Facilitatie
• Kijk door de ogen van Picasso

Kunst rekent af met de gangbare manier van kijken

Neem bijvoorbeeld de kunststroming Kubisme. Het kubisme wilde niet een afbeelding maar de werkelijkheid afbeelden en de kern blootleggen.  De losse elementen, de details, worden zelfstandig. Het is een creatief verbeeldingsproces, dat afrekent met de gangbare manier van kijken. Het betreft een montage van verschillende aangezichten en is een vertaling van wat er in de mens omgaat, als hij naar dingen kijkt.[/vc_column_text][us_separator size=”small”][vc_column_text]Een ander voorbeeld is de tekeningen van Escher. Zijn thema’s waren tijd en ruimte en zijn tekeningen kenmerken zich door zwart-wit. Hij gebruikt de metamorfose: de voortdurende verandering van vorm. Voor Escher’s beelden, geldt ook met welke bril op kijk je. En kijk je goed? Soms lijken verbindingen niet te kunnen, maar kunnen ze wel. Klopt het nu of toch niet? Een voortdurend spel met je rationele denken. De hierboven getoond tekening van de jonge en oude vrouw van cartoontekenaar Hill (1915), doet hetzelfde. Het is optische illusie. Hill zei: “Je kiest wat je wilt zien!”. Een duidelijk appel naar de kijker.[/vc_column_text][us_separator size=”small”][vc_column_text]Surrealist Magritte gaat nog een stap verder. Met zijn schilderij ‘Ceci n’est pas un pipe’ wijst hij elke waarneming, definiëring en verwijzing af. Het is een schilderij, geen pijp. Elke verwijzing naar de pijp pleegt verraad aan het feit dat de pijp een idee is en oorsprong heeft in de geest. Inmiddels is deze uitspraak vaak overgenomen en gebruik ik hem ook zelf in het ondernemerschap. De ondernemer bestaat immers niet. De oorspronkelijkheid van de geest van de ondernemer, dat maakt hem of haar de ondernemer.

Wijsheid van Alice

Alice in Wonderland is een sprookje van Lewis Carroll uit 1865 en is een inspiratiebron tot anders kijken pur sang. Het zit vol symboliek, en de dialogen draaien om filosofische vragen als taal, etiquette, identiteit en logica. Het draait om zin en onzin. Het sprookje is vele malen vertolkt en heeft prachtige tekeningen van Dali opgeleverd, die je kunt bewonderen in het Dali Museum in Parijs. In ‘Alice through the looking glass’ ontmoet Alice de koningin van het schaakspel. Ze rent, maar verandert niet van plaats. Ze geeft aan dat ze door moet rennen om dat dit de enige manier is om op dezelfde plek te blijven. Hierin wordt de uitspraak “Stilstaan is achteruitgang”, prachtig weergegeven. Je moet wel bewegen, anders behoud je nooit je positie. Een parallel naar ondernemerschap en de theorie van de Oostenrijkse econoom Schumpeter betreffende creative destruction is snel gemaakt. Hij beschrijft in zijn vaak aangehaalde theorie een proces van voortdurende innovatie, waarbij succesvolle toepassingen van nieuwe technieken de oude vernietigen. Succesvolle innovatie verschaft tijdelijke marktmacht, die de winsten en marktaandelen van op voorgaande technieken gevestigde bedrijven aantast. In een nooit eindigend proces van opkomst en ondergang worden oude bedrijven vernietigd door nieuwe en moet je, als bedrijf, dus blijven bewegen. Net als de koningin in het schaakspel van Alice.

Wie bepaalt wat? “If you can dream it, you can do it.”

Er is een verband tussen de wondere wereld van Alice en de gedachtegang van de Duitse expressionisten. De expressionisten zeiden: “Er is maar één wet en dat is dat er geen wetten zijn”. De band met de werkelijkheid vervaagt en daardoor krijgen onvoorstelbaar nieuwe vormen een kans. Gevoelswaarde en vrijheid daar draait het om. Walt Disney voelde zich aangetrokken tot de expressionisten en er wordt wel gezegd dat hij daar zijn inspiratie heeft gevonden. De overgang van een blauw paard naar een pratende muis was snel gemaakt. Zijn lijfspreuk was: “If you can dream it, you can do it.” Dit wordt nog steeds als slogan gebruikt. Uiteindelijk draait het erom dat je realiseert dat je kiest voor wat je ziet en hoe dit werkt. Wil je echt open staan voor nieuwe kansen en dromen, zet dan je eigen bril af. Daar begint je ondernemerschap.

Veel plezier in Wonderland!

Het bericht Kansen zien, is een keuze verscheen eerst op CreativeMV.

Cultureel ondernemerschap

Desalniettemin speelde in de Renaissance commercie al een rol. De schilder’s reputatie rustte op zijn vermogen om commerciële interesse in zijn werk op te wekken en niet op een paar intrinsieke criteria voor intellectuele waarde van het werk. Picasso leerde door te kijken naar anderen. Hij vertrok naar Parijs om te zien hoe zijn collega’s Gauguin en Van Gogh schilderde. Hij observeerde hoe zij schilderden, maar kopieerde niet. Hij maakte iets nieuws, iets beters. Picasso maakte daarnaast reclameposters om geld te verdienen. Ongelofelijk bijna de kwantiteit aan productie en de gepaarde hoge kwaliteit. Het zware bestaan als kunstenaar gebruikte hij als inspiratie voor zijn werk. Het leven aan de zelfkant van de maatschappij van rondtrekkende circusartiesten, salimbanques, als metafoor. Het feit dat een extrinsieke motivatie als geld er niet is, zegt niks over de zakelijke kwaliteiten van de kunstenaar. Als je kijkt naar ondernemerschap, of cultureel ondernemerschap in dit geval, dan blijkt uit onderzoek naar de benodigde competenties dat dit niet veel verschilt van de eigenschappen en kwaliteiten van een creatief persoon. Dus hoezo wars van ondernemerschap? Er zijn veel overeenkomsten. Kansen zien, kansen benutten en waardecreatie. Dit laatste hoeft geen geld te betekenen, maar kan ook je eigen geluk of ontwikkeling zijn. Niet anders dan toentertijd de behoefte van Van Gogh om te schilderen, zonder dat hij er rijk van is geworden. Commercie, is waardecreatie in de vorm van geld, een onderdeel van ondernemerschap.

Marktwerking

Macro-economische gezien, is volledige marktwerking in de culturele sector, naar mijn mening, een utopie. De sector begeeft zich vaak op het vlak van het onderzoek, ontdekken, creëren en hier is simpelweg nog geen vraag of markt naar. Op de zogenaamde markt van de culturele sector zou je, de Wet van Pareto, het 80/20 principe kunnen toepassen. 20 % van de culturele instellingen bereikt 80% van de markt. Dit is het beleid dat Staatssecretaris Zijlstra op dit moment hanteert. Hij subsidieert een klein aantal publiekstrekkende culturele instellingen. Echter is op de creatieve sector deze lineaire denkwijze niet van toepassing. We moeten terug naar de basis en vraagtekens zetten bij heersende opvattingen over factoren die het succes bepalen. Hiertoe moeten we een controversieel punt aansnijden: is grootschaligheid een voordeel of een nadeel? Er gaat bijna geen discussie over kunst en cultuur voorbij zonder dat het verschil tussen hoge en lage cultuur wordt aangehaald. Met deze twee begrippen wordt het contrast tussen elitaire kunstvormen en populaire cultuur aangeduid. Ik kan mij de discussies tijdens mijn academietijd nog goed herinneren over de publieke omroep en de commerciële producenten als Endemol. Of de opkomst van Volumia en André Rieu, in hoeverre kon je hier met goed fatsoen voor uitkomen dat je het knap vond wat zij deden? Waarom wel ‘Man bijt hond’ en niet ‘De Bloemenstal’?  Dit waren moeilijke discussies, want enerzijds heb je het over smaak, en anderzijds over een gecreerde cultuur, waarin bewust de scheiding tussen artistiek en commercie wordt gemaakt. Waarom vraag ik mij af? En is dit ook zo?

Waarde van Kunst

Uit de onderzoekgegevens van Gerard Marlet (Atlas voor Gemeenten) en Bastiaan Vinkenburg (Berenschot) blijkt dat bezuinigen op cultuur veel meer kost dan het oplevert. Voor steden is een fatsoenlijk cultureel aanbod een belangrijke voorwaarde voor een goed economisch klimaat en sterk van invloed op de waarde van het stedelijke vastgoed. Daarnaast kent het ook nog een maatschappelijke waarde. Kunst reageert op ontwikkelingen in de maatschappij, stelt dingen ter discussie en doorbreekt normen en waarden. Door het op losse schroeven zetten van vastgeroeste ideeën ontstaat er vrijheid in denken en daarmee ruimte voor nieuwe ideeën en ontwikkelingen. Dit is een van de belangrijkste kenmerken en een belangrijke waarde van de kunstsector.

Het bericht Waarde van Kunst verscheen eerst op CreativeMV.

Wanneer je strategie veranderen?

Erachter komen dat de omgeving waarin je verkeert niet meer de juiste passende is, geeft je twee keuzes: zelf veranderen ten opzichte van de situatie of de situatie veranderen en terug gaan naar de kern, focus. Wat zijn je indicatoren hiervoor? Je resultaat, je klant, de tevredenheid van je medewerkers, je aandeelhouders of je eigen geluk? Noodzakelijke veranderingen van strategische keuzes gaan vaak niet vanzelf. Snel stroom je mee in de flow van succes, geopperde kansen en netwerken. Het vereist lef; te buigen, je bestaande, vertrouwde wereld te verlaten en een nieuwe wereld te gaan ontdekken.

Neem bijvoorbeeld de geschreven media. Ook zij zijn hoofdrolspeler in hun eigen Truman show en hebben twee keuzes. Ten eerste de traditionele krant laten bestaan, en inzetten op achtergrondinformatie in plaats van het verkrijgen van scoops (dit verliezen ze van de vele malen snellere social mediabronnen). Of de traditionele vorm verlaten en hun kennis en vaardigheid inzetten voor andere vormen van het leveren van nieuws en passende producten voor hun lezers met een nog duidelijkere segmentatie. Waarom hierin onderling niet samenwerken en verbinden? NRC voor wetenschap, kunst en politiek. FD voor vanzelfsprekend financiën en economie. Telegraaf voor human interest. Volkskrant voor algemeen nieuws en maatschappij. Trouw voor milieu. En het AD en Parool tezamen met de regionale kranten voor het regionale en lokale nieuws. Ik stel het mij voor als een groot web met platforms die achter de schermen gelinkt zijn. Amazon achtige lezerstips, mogelijkheid tot direct publiceren van je eigen nieuws, columns, die door middel van rating, medelezers en experts worden getoetst. Een soort intranet systeem, social platform en shop in één. Er zijn al voorbeelden hiervan, echter bestaat nog de gedachte dat algemeen nieuws nodig is als basis voor gespecialiseerd nieuws. En nog belangrijker de samenwerking ontbreekt. Ik zeg hiermee niet dat ze één grote organisatie moeten worden, juist niet. Maar focus. Zo behoudt en krijgt iedere mediaorganisatie haar adverteerders, en is er een win-win situatie voor iedereen, The Trueman Show.

Het bericht The Trueman Show verscheen eerst op CreativeMV.