Ze is kostwinner voor de familie en verdiend zogezegd ‘enkele slordige duizenden piekjes per schilderij’. De ijdele Tante Til heeft de gave om mensen met de roze verf te bedwelmen om ze zo weer op het rechte pad te brengen of om ze van hun problemen te verlossen. In dit fragment ontmoet ze voor het eerst de nieuwe buurvrouw, en komen een aantal vooroordelen bij elkaar.

Vooroordelen

Dit is voor de culturele sector, naar mijn mening, een van de grootste obstakels in de ontwikkeling van haar ondernemerschap. Er bestaat een beeld van de sector als elitair, creatief en dus vaag, geen ‘echte’ waardecreatie, maar het kost geld. Dit zijn maar even wat stellingen kort door de bocht. Echter in elke bagatellisatie of chargering zit wel een kern van waarheid. Het imago van de sector wordt door de sector zelf gecreëerd en in stand gehouden. Kunst met een kleine of grote K, discussies over “Wat is kunst?” en “Wie kan en mag daarover oordelen?”.

Ander perspectief begint bij jezelf

Ik was laatst bij een bijeenkomst van de zogenaamde Creatop. Ik heb mij verbaasd over de wijze waarop de creatieve sector werd benaderd en misschien wel zichzelf zag. Hoezo contact zoeken met het MKB? Negentig procent van het bedrijfsleven in Nederland is MKB en daar hoort de creatieve sector gewoon bij.

In mijn eerdere blog ga ik in op de rol van de kunstenaar en hun ontwikkeling via de Kunstacademies. Autonoom denken en een spiegel zijn voor de maatschappij staan centraal. Toch wil de sector, in bredere zin als gedefinieerde topsector, weer deel gaan nemen en niet alleen als waarnemer optreden. Dit is een belangrijke kanteling sinds lange tijd. Ik geloof niet zozeer dat het afschaffen van de subsidies hiertoe nu direct hebben bijgedragen of het topsectorenbeleid van Economie, Landbouw en Innovatie, maar veel meer de verandering van de tijd. Het is al veel eerder ingezet. Broedplaatsen als Sillicon Valley, of plekken in Amsterdam Noord, waar kunstenaars en creatieven, traditionele bedrijven aantrekken en bijdragen, soms onbewust, aan innovaties. Net als Tante Til met haar kloddertje roze, draagt de creatieve sector oplossingen en een ander perspectief aan voor problemen van de bedrijven in hun ontwikkeling. Samen bouwen aan de toekomst en vraaggestuurd vanuit beide kanten, zowel vanuit de creatieve sector als de andere sectoren. Als dit authentiek en autonoom van welk beleidsstuk dan ook, gebeurt, dan volgt de individuele economische waardecreatie vanzelf.

Het bericht Cultureel ondernemerschap van Tante Til verscheen eerst op CreativeMV.

Cultureel ondernemerschap

Desalniettemin speelde in de Renaissance commercie al een rol. De schilder’s reputatie rustte op zijn vermogen om commerciële interesse in zijn werk op te wekken en niet op een paar intrinsieke criteria voor intellectuele waarde van het werk. Picasso leerde door te kijken naar anderen. Hij vertrok naar Parijs om te zien hoe zijn collega’s Gauguin en Van Gogh schilderde. Hij observeerde hoe zij schilderden, maar kopieerde niet. Hij maakte iets nieuws, iets beters. Picasso maakte daarnaast reclameposters om geld te verdienen. Ongelofelijk bijna de kwantiteit aan productie en de gepaarde hoge kwaliteit. Het zware bestaan als kunstenaar gebruikte hij als inspiratie voor zijn werk. Het leven aan de zelfkant van de maatschappij van rondtrekkende circusartiesten, salimbanques, als metafoor. Het feit dat een extrinsieke motivatie als geld er niet is, zegt niks over de zakelijke kwaliteiten van de kunstenaar. Als je kijkt naar ondernemerschap, of cultureel ondernemerschap in dit geval, dan blijkt uit onderzoek naar de benodigde competenties dat dit niet veel verschilt van de eigenschappen en kwaliteiten van een creatief persoon. Dus hoezo wars van ondernemerschap? Er zijn veel overeenkomsten. Kansen zien, kansen benutten en waardecreatie. Dit laatste hoeft geen geld te betekenen, maar kan ook je eigen geluk of ontwikkeling zijn. Niet anders dan toentertijd de behoefte van Van Gogh om te schilderen, zonder dat hij er rijk van is geworden. Commercie, is waardecreatie in de vorm van geld, een onderdeel van ondernemerschap.

Marktwerking

Macro-economische gezien, is volledige marktwerking in de culturele sector, naar mijn mening, een utopie. De sector begeeft zich vaak op het vlak van het onderzoek, ontdekken, creëren en hier is simpelweg nog geen vraag of markt naar. Op de zogenaamde markt van de culturele sector zou je, de Wet van Pareto, het 80/20 principe kunnen toepassen. 20 % van de culturele instellingen bereikt 80% van de markt. Dit is het beleid dat Staatssecretaris Zijlstra op dit moment hanteert. Hij subsidieert een klein aantal publiekstrekkende culturele instellingen. Echter is op de creatieve sector deze lineaire denkwijze niet van toepassing. We moeten terug naar de basis en vraagtekens zetten bij heersende opvattingen over factoren die het succes bepalen. Hiertoe moeten we een controversieel punt aansnijden: is grootschaligheid een voordeel of een nadeel? Er gaat bijna geen discussie over kunst en cultuur voorbij zonder dat het verschil tussen hoge en lage cultuur wordt aangehaald. Met deze twee begrippen wordt het contrast tussen elitaire kunstvormen en populaire cultuur aangeduid. Ik kan mij de discussies tijdens mijn academietijd nog goed herinneren over de publieke omroep en de commerciële producenten als Endemol. Of de opkomst van Volumia en André Rieu, in hoeverre kon je hier met goed fatsoen voor uitkomen dat je het knap vond wat zij deden? Waarom wel ‘Man bijt hond’ en niet ‘De Bloemenstal’?  Dit waren moeilijke discussies, want enerzijds heb je het over smaak, en anderzijds over een gecreerde cultuur, waarin bewust de scheiding tussen artistiek en commercie wordt gemaakt. Waarom vraag ik mij af? En is dit ook zo?

Waarde van Kunst

Uit de onderzoekgegevens van Gerard Marlet (Atlas voor Gemeenten) en Bastiaan Vinkenburg (Berenschot) blijkt dat bezuinigen op cultuur veel meer kost dan het oplevert. Voor steden is een fatsoenlijk cultureel aanbod een belangrijke voorwaarde voor een goed economisch klimaat en sterk van invloed op de waarde van het stedelijke vastgoed. Daarnaast kent het ook nog een maatschappelijke waarde. Kunst reageert op ontwikkelingen in de maatschappij, stelt dingen ter discussie en doorbreekt normen en waarden. Door het op losse schroeven zetten van vastgeroeste ideeën ontstaat er vrijheid in denken en daarmee ruimte voor nieuwe ideeën en ontwikkelingen. Dit is een van de belangrijkste kenmerken en een belangrijke waarde van de kunstsector.

Het bericht Waarde van Kunst verscheen eerst op CreativeMV.