Bij de grootste pioniers denken de meeste mensen aan Steve Jobs, Thomas Edison, Bill Gates en Henry Ford. The usual suspects. Echter kunnen we juist leren van de buitenbeentjes, zoals kamelenmelkers, piraten, smokkelaars, vervalsers en oplichters. Althans volgens het boek ‘De Buitenbeentjeseconomie’. Een week geleden heb ik via Not Just Any Book dit boek voor een review ontvangen. Zoals de achterkant beschrijft geeft het boek inzicht in de lessen in creativiteit, innovatie, verkooptechnieken en ondernemerschap van deze buitenbeentjes. Voor kenners van deze onderwerpen biedt het boek niet direct nieuwe informatie, maar wel een interessant perspectief op de materie en vermakelijke voorbeelden.

Buitenbeentjeseconomie

Het boek heeft een brede invalshoek gekozen en kijkt naar de gehele wereldeconomie, waar officiële markten slechts een onderdeel van zijn. Volgens de schrijvers zijn reputatie en waardering zijn de primaire drijfveren in de hele economie. Het vooruitzicht van financieel gewin is een van de grote motiverende krachten in de formele economie. Dat is het ook in de buitenbeentjeseconomie waar dergelijk gewin vaak vergezeld gaat met erkenning en respect. Anderen worden niet echt gedreven door geld, maar door creatieve expressie, de behoefte een probleem te verhelpen of het gestaag onder de knie krijgen van een ambacht of vaardigheid.

Volgens het boek kunnen we veel leren van de buitenbeentjes over vindingrijkheid, vastberadenheid, en het aangeboren verlangen van de mens tot creëren, bouwen en het benutten van mogelijkheden. Een buitenbeentje is een persoon wiens gedrag of houding hem op een ongemakkelijk zichtbare wijze apart zet van anderen. Kwajongens die de stabiliteit van het gewone zakendoen bedreigen, rebellen die de regels doorbreken en de perspectieven van anderen ter discussie stellen, non-conformisten die meer gestimuleerd worden door onzekerheid en kansen dan door de realiteit.

Vijf manieren

Het boek beschrijft vijf manieren om je innerlijke buitenbeentje vrij baan te geven:

1. Sjacheren: vastberadenheid om je lot in eigen hand te nemen; een vindingrijkheid die je in staat stelt van niets iets te maken. Sjacheren is de koppigheid bezitten om jezelf op te rapen wanneer je geconfronteerd wordt met herhaaldelijke mislukking, en diep te gaan om de energie en passie te verzamelen die vereist zijn om iets te laten gebeuren. De kern van de sjachermentaliteit is de bereidheid om met alles wat tot je beschikking staat doelen te helpen bereiken. Doeltreffende sjacheraars concentreren zich op wat ze hebben, niet op wat ontbreekt en vinden nieuwe manieren om hun kwaliteiten te gebruiken. Uithoudingsvermogen en geduld zijn essentieel.
2. Namaken: kopiëren van of voortborduren op een product of dienst dat zich al heeft bewezen, en aanpassen naar de behoefte van de consument.
3. Hacken: het op de korrel nemen van de gevestigde orde om het ten goede te veranderen. Disruptie van bedrijfstakken, systemen en arbeidscultuur. Er is altijd ruimte voor verbetering, iets is nooit helemaal af, daarom blijft het stellen van vragen belangrijk.
4. Provoceren: uit de realiteit stappen, iets verbeelden wat anders is, porren en stoken in de gewone gang van zaken zodat anderen andere mogelijkheden gaan zien. Het gaat om voorwaarden scheppen voor een nieuw gesprek, vaste denkbeelden uitdagen, afwijkende meningen aanmoedigen en jezelf alternatieven voor ogen stellen. Het betekent je zelfexpressie leert inzetten om stelling te kiezen en de status quo op te schudden.
5. Bijsturen: persoonlijke koersverleggingen, de moed hebben een nieuw pad in te slaan, zelfs geconfronteerd met twijfel aan jezelf, druk uit de samenleving of tegenwerking binnen een organisatie.Het houdt de bereidheid in je om je eigen zelfbeeld volledig te transformeren door het onbekende te betreden, alle onzekerheid ten spijt.

Zijn ondernemers en buitenbeentjes hetzelfde?

Hoewel buitenbeentjes en ondernemers eigenschappen delen- ze nemen risico en streven door hun eigen passie en gesjacher vrijheid en autonomie na- moeten ze volgens het boek niet met elkaar worden verward. Buitenbeentjes zijn alternatief, zelfkritisch en kwetsbaar. Ze verleggen grenzen. Ze vechten systemen aan. Toch haalt het boek regelmatig voorbeelden aan om de overeenkomsten te onderschrijven. Zo blijken misdadigers vaak uitstekende legale ondernemers. Ze zijn vaak in moeilijke omstandigheden opgegroeid, en dat heeft veerkracht opgeleverd. Daarbij zijn ze meer dan gemiddeld opmerkzaam en alert, wat hun vermogen heeft vergroot om mensen te begrijpen, en trends en patronen te herkennen. Onderzoek van Hofstra University ondersteunt dit idee dat sommige misdadigers een aanleg voor ondernemen bezitten. Een andere studie ‘Does entrepreneurship pay’ van Levine en Rubinstein, probeerden vast te stellen wat een ondernemer geslaagd maakt. In hun definitie van een ondernemer is dit iemand die inventieve of een risicovolle activiteit bedrijft. Onder de kenmerken van een succesvolle ondernemer sprong er één uit: jeugdcriminaliteit.

Creatieve geesten en kunstenaars

Volgens de schrijvers ontwikkelden vele creatieve geesten en kunstenaars die ze spraken, een ondernemersmentaliteit. Amerikaanse filmmaker en verhalenverteller Lance Weiler gelooft dat een ondernemersmentaliteit voor elke kunstenaar essentieel is: “ Er bestaat een mythe dat kunstenaars een speciaal, bijna heilig ras zijn, dat niet belast wil worden met zaken die hen afleiden van hun creatieve bezigheid. Er heerst daar een zekere zuiverheid. Voor Weiler brak een verhelderend inzicht door toen hij besefte over de hele linie creatief te kunnen zijn, niet alleen in het kunstproduct maar ook in financiering, distributie en zakelijke aspecten van de artistieke productie. Amerikaanse filmmaker en verhalenverteller Lance Weiler: “Als kunstenaar moet je denken over de duurzaamheid van wat je doet vanuit ondernemersstandpunt- je kunt niet drijven op louter creatieve vaardigheden of ‘genialiteit’. Die dagen zijn voorbij, als ze al ooit bestonden.“

Kopiëren of Innoveren

De meeste innovaties zijn niet nieuw en origineel, maar zijn combinaties van bestaande elementen of een nieuwe toepassing van iets dat al bestaat. In het boek wordt kopiëren als een van de manieren van een buitenbeentje benoemd. Zij definiëren innoveren als: voortborduren op iets wat reeds gebouwd is, verbeteren wat reeds bestaat; het ging om cumulatieve, collectieve vindingen die stap voor stap verliepen. Mensen blijven graag trouw aan hun ideeën. Creatieve na-apers gaan niet gebukt onder de last van een emotionele band met hun vindingen. Daardoor zijn ze in staat aanpassingen te doen die zorgen voor een betere aansluiting bij de behoeften van hun markt.

Leren innoveren bestaat er ook deels uit te erkennen dat andere mensen soms betere ideeën hebben. Bovendien zijn vaak de gedachten die we als de ‘onze’ beschouwen’, helemaal niet van onszelf afkomstig. Andere lopen rond met dezelfde ideeën. Het deed mij denken aan een het tv-programma ‘Collegetour’ met kunstenaar Daan Roosegaarde, dat onlangs werd uitgezonden. Er ontstond een discussie of hij wel echt innoveerde. Roosegaarde maakt gebruik van bestaande ideeën of technieken en gebruikt ze voor een andere toepassing. Een professor van TU Delft vond dat hij kopieerde en met de eer ervandoor ging. Roosegaarde was het hier niet mee eens, sterker nog hij was beledigd. De opmerking van de professor raakt een belangrijk punt dat ook in het boek aan de orde komt: erkenning. Open innovatie gaat gepaard met een bepaalde gedragscode. Als je dingen leert en ontleent van anderen, is het belangrijk om hun erkenning te geven.

Patenten, een bedreiging voor innovatie

Economen van de St. Louis Federal Reserve publiceerde in 2013 een artikel dat aangaf dat er ‘geen bewijs’ bestaat dat patenten de productiviteit verhogen. Zij betogen zelfs dat patenten een bedreiging voor innovatie kunnen vormen. Patenten zouden moeten worden afgeschaft. Een interessant standpunt. De hoeveelheid patenten zijn nu nog steeds ook een van de indicatoren voor de score van een land op het gebied van innovatie. Maar als het afbreuk doet, dan kun je je afvragen of dit wel een juist gekozen meetinstrument is, naast de eerder door mij besproken bezwaren. Ook emeritus hoogleraar political science of the arts Joost Smiers deed in de Volkskrant (29 februari 2016) een oproep tot afschaffing van auteursrecht en patent met als voorbeeld de case van Roosegaarde.

Als eerste land ter wereld werkt Oostenrijk aan een nationale openinnovatiestrategie. De hoofdlijnen hiervan werden onlangs besproken op een bijeenkomst met stakeholders uit het bedrijfsleven en de wetenschap. Er wordt verwacht dat een voorstel deze zomer nog naar het parlement gaat.

Wat vond ik ervan?

Ik vind het boek ‘De buitenbeentjeseconomie’ een amusant boek. Het is gemakkelijk te lezen en helder geschreven. Het aantal gebruikte voorbeelden vond ik soms wat veel om het betreffende standpunt te illustreren, maar het gekozen brede perspectief vanuit de informele economie, dat formeel kan worden en ook de formele economie in balans houdt, is interessant. Ook ben ik gewezen op een aantal onderzoeken, die ik nog niet kende maar de moeite waard zijn voor mij om te lezen. De vijf manieren om je eigen buitenbeentje vrij te laten, zijn voor mij niet nieuw, het is bekende informatie/theorie over ondernemend gedrag, creativiteit en disruptie dat op een andere manier wordt gepresenteerd. Kortom een vermakelijk boek voor een zondagmiddag om te lezen, waarin naast de kamelendrijvers en criminelen, ook de kunstenaars en ondernemers een positief podium krijgen.

PS: Ook een verrassing in je brievenbus?

Wil je ook een keer verrast worden en een boek eerder lezen dan de rest? Doe dan, net als ik, ook mee aan een preread van Not Just Any Book. Het is leuk om te doen, je kunt je gemakkelijk aanmelden en je investeert met jouw bijdrage over het boek.

Het bericht De Buitenbeentjeseconomie verscheen eerst op CreativeMV.

Een nieuw project, waarin kunstenaars samenwerken met scholieren uit het middelbaar onderwijs  aan een opdracht vanuit het bedrijfsleven.

Het project Nieuwe Generatie Denkkracht is gericht op het verbinden van onderwijs, bedrijven en kunstenaars. Het project biedt vele kansen voor alle partijen. Als kunstenaar krijg je de kans om je werkterrein te verbreden naar het bedrijfsleven. En bedrijven maken kennis met de innovatieve kracht van jou als kunstenaar. Je werkt samen met middelbare scholieren aan een artistieke opdracht van het bedrijf en zij krijgen de kans hun creativiteit te ontwikkelen en te werken aan een ‘echte ‘opdracht van een bedrijf. De kunstenaar wordt ingezet als verbinder tussen bedrijf, school en jongeren, waarbij de kunstenaar als coach, inspirator en innovator tussen partijen optreedt en de jongeren helpt hun ideeën in kunst te vertalen.

We zijn op zoek naar in totaal 4 kunstenaars of ontwerpers, die ieder aan de slag gaan bij één bedrijf, gekoppeld aan één school.

Uniek aan dit project is ook de koppeling aan intervisiebijeenkomsten voor de deelnemende kunstenaars. Hieraan kunnen 4-8 beeldend kunstenaars/ontwerpers deelnemen. De bijeenkomsten worden begeleid door CreativeMV en Entrepreneur Scan en hebben als doel jou als kunstenaar te ondersteunen in de trajecten en je verder te ontwikkelen als ondernemend kunstenaar. De uitvoer in de praktijk wordt begeleid door Cultuurmij Oost. Samen zijn zij verantwoordelijk voor de bundeling van de kennis uit de trajecten. Cultuurmij Oost is penvoerder en projectleider.

Kunstenaars/ontwerpers krijgen voor de uitvoering van het traject betaald. Coaching en intervisie vindt plaats in eigen tijd.

Criteria voor selectie

Cultuurmij Oost en CreativeMV nodigen beeldend kunstenaars en ontwerpers, met een educatieve achtergrond, uit om deel te nemen aan dit project. Voor de selectie van de kunstenaars voor dit project, hanteren we een aantal criteria. Herken jij jezelf in de volgende criteria:

• Je bent professional in je vak.
• Je vindt het leuk om met leerlingen te werken.
• Je hebt ervaring in het werken in opdracht van een bedrijf.
• Je bent bereid te investeren in je eigen ontwikkeling.
• Je bent woonachtig in Gelderland.

Meld je dan aan voor dit project.

Procedure

Cultuurmij Oost en CreativeMV selecteren in het najaar van 2014 vier kunstenaars/ontwerpers waarbij de motivatie en kennis van het onderwijs naast ontwerpkwaliteit de belangrijkste criteria zijn. De selectie van kunstenaars vindt plaats op basis van CV, de criteria en een gesprek.
Brieven met motivatie voor deelname kunnen tot 1 september 2014 per mail worden ingestuurd. De start van het project is april 2015, en het project eindigt in april 2016.

Het project Nieuwe Generatie Denkkracht is een samenwerking tussen Cultuurmij Oost, CreativeMV, Entrepreneur Scan, Provincie Gelderland, het onderwijs, bedrijfsleven en vier kunstenaars. Het project wordt uitgevoerd in het kader van het Subsidies meerjarenprogramma’s Provincie Gelderland (SmpG) en het wordt mede gerealiseerd door de deelnemende bedrijven.

Meer informatie

Voor meer informatie en aanmelden, neem contact op met: Cultuurmij Oost, Heleen Elbers, HeleenElbers@cultuurmijoost.nl

En kijk op de website van Cultuurmij Oost: http://www.cultuurmijoost.nl/projecten/nieuwe-generatie-denkkracht

Update januari 2015

De procedure is inmiddels gesloten. De geselecteerde beeldend kunstenaars en ontwerpers zijn: Frank ter Beek, Suzanne Caerteling en Monique van Stokkum. Zij zullen de leerlingen begeleiden in hun creatieve opdracht voor een bedrijf. In maart vindt de kick off plaats en de uitvoering start in september 2015. CreativeMV is projectpartner en faciliteert de intervisiebijeenkomsten.

Update juli 2015

We mogen een vierde kunstenaar welkom heten in ons project: Carolina Agelink. Zij gaat samen met de leerlingen van het Beekdal Lyceum aan de slag met een opdracht van Liander.

Update september 2015

Alle projecten met de leerlingen en bedrijven zijn inmiddels met veel enthousiasme gestart. Het project heeft media aandacht gekregen in de Gelderlander en op de site van het Montessori Arnhem. Ook hebben reeds twee intervisiebijeenkomsten met de kunstenaars plaatsgevonden.

Update juni 2016

Het project is inmiddels afgerond. Er verschijnt een handboek voor de kunstenaars en scholen in de toekomst. Verder is er video- en fotomateriaal beschikbaar. Verkrijgbaar via Cultuurmij Oost.

Het bericht Nieuwe Generatie Denkkracht zoekt beeldend kunstenaars en designers. verscheen eerst op CreativeMV.

Gerelateerde Keynotes en Workshops:

• Innovate Masterclass
• Creatie of Innovatie?

Begripsvorming

Kunst

In de titel van deze blog leg ik de relatie tussen kunst, creativiteit en innovatie. Met kunst doel ik hier met name op het bijbehorende creatieve proces. Want wat kunst is of de definitie van kunst is, dat is nog best een lastig te beantwoorden vraag. Lastig, omdat vaak ‘het publiek’, de criticus, de zogenaamde expert en de maker zelf bepaalt wat kunst is. Een werk wordt vanuit deze gedachte tot kunst benoemd. Volgens Ellen Winner (Invented worlds, The psychology of the arts) zit het probleem van definiëring van kunst, in de breedte en het gebrek aan eenduidige overeenkomsten. Kunstwerken kunnen bijvoorbeeld typerend zijn door het uiten van emoties, echter onderscheidt zij zich hierin niet. Wanneer je kunst benadert als open concept zonder specifieke of noodzakelijke eigenschappen, dan opent dit de mogelijkheid tot vele uitingsvormen (Morris Weitz, 1956). De vraag aan kunstenaars, waarom ze creëren, wordt vaak beantwoord met de sterke intrinsieke behoefte om te creëren. Freud was van mening dat de totstandkoming van de inhoud van een kunstwerk op dezelfde wijze plaatsvindt als van dromen; de vervulling van een onbewuste wens. In de loop van de jaren waren er medestanders en tegenstanders van de benadering van Freud.

Innovatie

De definitie van innovatie wordt in veel gevallen aangeduid met een concept van vernieuwing. Dit zou nodig zijn om innovatie te kunnen onderscheiden van verandering. Innovatie heeft vaak verandering tot gevolg, maar verandering niet altijd innovatie. Er ligt een onderscheid tussen alternatieven en inspiratie en echt nieuw en originaliteit. Het succes van een innovatie ligt met name in de erkenning en toepassing van de innovatie. De bestempeling van een product, dienst of proces als een innovatie, wordt door plaats, tijd en de gebruiker wordt bepaald. Succesvolle commercialisatie van de innovatie wordt door de OECD ook als een belangrijk element beschouwd ter onderscheiding van de uitvinding.

Verband kunst en creativiteit

Het verband tussen kunst en creativiteit ligt met name in het creatieproces en originaliteit. Beiden zijn op zoek naar problemen, om ze te vinden en op te lossen. Bij zowel de productie van kunst als een creatief idee, vindt een moment van toetsing en erkenning plaats door de omgeving. Van creativiteit wordt nog meer toepasbaarheid en effectiviteit vereist dan van kunst. Originaliteit van een idee is niet voldoende. Kunst levert op zichzelf voor de omgeving ook iets op en dat is vermaak of een spiegel voor de maatschappij.

Verband creativiteit en innovatie

De verbindende schakel tussen creativiteit en innovatie is het woord ‘nieuw’. Een toepassing van creativiteit leidt tot innovatie. Dit kan op verschillende niveaus plaatsvinden. Om tot innovatie te komen worden stappen doorlopen die na onderzoek naar creativiteit en creatieve personen zijn gemodelleerd in een creatief proces. Ondanks dat creativiteit alleen waarde zou hebben in combinatie van originaliteit en effectiviteit, kan innovatie niet zonder creativiteit en dit maakt het nog belangrijker voor beleid. De waardering voor toepassing van creativiteit, innovatie, is echter tijdelijk, en afhankelijk van de context waarin het wordt gezien.

Kunst, creativiteit & innovatie

Wat kunst, creativiteit en innovatie met elkaar verbindt is verandering. Het bevindt zich in een circulair proces, dat in het proces, de tijd en aanwezige context een voortdurende toetsing ondergaat van relevantie.

De bijdrage van kunst aan het innovatieproces wordt nationaal en internationaal projectmatig met bedrijven uitgeprobeerd, maar wordt (nog) niet geadopteerd door overheden. Wetenschappelijk onderzoek naar de effecten is bijna niet beschikbaar. De vraag die gesteld zou moeten worden, is: geeft het creatieve proces in de kunsten, kennis en versnelling aan creativiteit voor innovatie? Onderzoek van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht om inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden om kunstenaar in te schakelen bij bedrijfsinnovaties, benoemt met name de individuele kwaliteiten van de kunstenaar als van belang voor de initiële fase van het creatieve proces. Het onderzoek geeft een indicatie maar is te beperkt om er echt conclusies uit te kunnen trekken.

Een duidelijk verschil tussen het creatieve proces van een kunstenaar en voor een innovatie zit in het doel van het creatieve proces. Uit onderzoek blijkt, dat de kunstenaar in het proces meer geïnteresseerd is in het vinden van nieuwe uitdagende problemen, dan het oplossen ervan (ondanks dat ze dat wel doet). De motivatie om te creëren ligt in deze ontdekkingstocht, het daadwerkelijk begrijpen en het weten. Terwijl het innovatieproces enkel en alleen gericht is op het oplossen van een gedefinieerde probleem. Dit is ook de reden waarom in de ‘creative problem solving’ processen zoveel aandacht wordt gegeven aan de probleemformulering en het ontrafelen daarvan.

Een derde relatie bestaat op het gebied van verkoop en aansluiten op de belevingsbehoefte van de klant/eindgebruiker. De creatieve sector en dan met name de sectoren design en media worden in het overheidsbeleid van belang geacht voor innovatie om deze reden. Andere sectoren hebben de kennis en vaardigheden over design en vorm nodig om het (technologisch) innovatieve product te laten voldoen aan de behoeften van de markt en in het gevecht met concurrenten om de gunst van de klant.

Het bericht Waar ontmoeten kunst, creativiteit en innovatie elkaar? verscheen eerst op CreativeMV.

Wondering about the life I live.
The journey I follow in the exploration of my thoughts.
Am I there where I need to be?

The meaning of my life is brought by this deep river inside of me.
It crawls and takes ground on its way.
It brings me on places where for a moment I wish to stay.

But then the change comes inside of me
My journey isn’t finished yet.
My thoughts, my ideas and need to express
I am devoted, I have dreams and questions to explore, I let my mind set me free.

Mariël
Amsterdam, 9 februari 2012

Het bericht The Road of an Artist verscheen eerst op CreativeMV.

“Jij vertelt de waarheid in het web van eigen waarheden
Conventies daargelaten, waar ze horen, in een kast.

Vanuit buik en hart, jouw ongezouten mening
Wat heerlijk vind ik dat!

Wanneer organisaties geen zelfregulerende reflectie meer hebben,
Ben jij noodzaak, ook al lijkt je vrijheid ontnomen en de angst regeert.

Je kent je plaats, bent niet gevaarlijk,
Je bent in moria mijn spiegel, mijn balans.

Je laat mij lachen op jouw eigen magische wijze,
en wijst mij op mijn menselijke maat.

Je brengt vooruitgang, een kantelbeweging in moeilijke tijden.
Ik zie je graag.”

Mijn ode aan de Nar

Het bericht Mijn ode aan de Nar verscheen eerst op CreativeMV.