Wat zijn clusters?

Clusters zijn groepen gespecialiseerde ondernemingen – vaak MKB-bedrijven – en andere gerelateerde ondersteunende actoren die nauw samenwerken op een bepaalde locatie. Door samen te werken, kunnen MKB-bedrijven innovatiever zijn, meer banen creëren en meer internationale handelsmerken en octrooien registreren dan zij alleen zouden doen.

Het concept cluster werd ontwikkeld door Michael Porter en wordt door hem beschreven in zijn boek “The Competitive Advantage of Nations” (1998). Doordat er in een bepaald gebied, dat zo groot kan zijn als een stad, een regio of zelfs een groep landen, een bepaalde groep bedrijven is gevestigd, heeft het extra voordeel voor andere bedrijven om zich ook in dit gebied te vestigen. Dit komt doordat zij gebruikmaken van dezelfde leveranciers en dezelfde klanten, binnen een bepaald gebied. Dit worden externe economische voordelen genoemd. Ook kan een bepaald bedrijf profiteren van de werknemers in een gebied met een specifieke kennis die ook voor zijn bedrijf relevant is. Doordat deze werknemers zo nu en dan van bedrijf wisselen ontstaat er een dynamiek van innovatie.

De juiste rol van de overheid is volgens Porter als katalysator en uitdager; het is om bedrijven aan te moedigen – of zelfs te pushen – om hun ambities te verhogen en naar hogere niveaus van concurrentieprestaties te gaan, hoewel dit proces onaangenaam en moeilijk kan zijn. De overheid kan geen concurrerende industrieën creëren; dit kunnen alleen bedrijven. De overheid speelt een rol die inherent partieel is, en die alleen slaagt wanneer ze samenwerkt met gunstige onderliggende omstandigheden.

Is Porters’ clustertheorie nog relevant?

Het is de vraag of Porter’s aanpak nog steeds relevant is. Ik denk van wel. Er zijn critici, die zeggen dat de behoefte van de consument belangrijker voor vernieuwing is geworden dan de concurrentie. Ik denk dat beiden van toepassing is. Ook concurrentie daagt nog steeds uit en biedt inzicht in trends, op elk niveau. Ook Porter erkende al de beïnvloeding van omgevingsfactoren vanuit alle richtingen. Dus ook vanuit andere sectoren. Differentiatie komt voort uit de zogenaamde ‘purpose’ van een bedrijf en is nog steeds een van de drie elementen van het businessmodel van een bedrijf. Alleen de mate van differentiatie maakt uit voor de strategie en het uiteindelijke niveau van disruptie en de creatie van nieuwe markten.

De focus vanuit beleidsmakers en traditionele bedrijven zit wel nog steeds op groei. Op groei in werkgelegenheid, macht, opbrengsten. In de traditionele aanpak is groei (door fusies, overnames en uitbreiding) de strategie om te overleven. Bedrijven moeten in dat geval. Nadeel hiervan is de flexibiliteit en wendbaarheid van het bedrijf. Helemaal in een snel veranderende omgeving. Kleinere, efficiënt (agile) georganiseerde bedrijven gericht op een niche in de markt, werken samen met meerdere partners om groei te bewerkstelligen. Zij zijn veel beter in staat om snel en proactief in te spelen op de ontwikkelingen en de behoeften in de markt. Ze toetsen en reageren vroegtijdig en zijn daardoor winstgevender. Zij zijn de bedrijven van de toekomst.

In 2015 heeft Porter een nieuw model ‘Social Progress Index‘ voor een inclusieve economie geïntroduceerd. Beleid alleen gericht op het Bruto Nationaal Product is volgens hem te beperkt voor een voortdurende economische groei. Een welvarende economie is succesvol in welvaart en welzijn. Dit betekent investeren in basisbehoeften, (toegang tot) onderwijs en de ontwikkeling van vaardigheden, goede zorgvoorzieningen, een duurzame omgeving en kansen voor iedereen.

Clusterbeleid in de EU

Het clusterbeleid in EU-landen bevindt zich in zeer verschillende ontwikkelingsstadia. Ondanks deze verschillen erkenden alle landen het belang van versterking van de nationale industriële ecosystemen door clustergestuurde groei. Veel voorkomende problemen zijn het bereiken van een kritische massa in sommige sectoren en de coördinatie tussen de nationale en regionale niveaus.

De landen willen met de samenwerking op clusterbeleid het volgende bereiken:

• Betere inzet van clusters ter ondersteuning van ondernemerschap en schaalvergroting van het MKB.
• Bevordering van clusterinternationalisatie – strategische clustersamenwerking gebruiken om clusters en hun leden te helpen internationaal te gaan.
• De impact van staatssteunprogramma’s op clusters.
• Cluster excellentie – ondersteuning van capaciteitsopbouw en professionalisering van clusterbeheer (incl. Erasmus voor clusterbeheerders).

Op dit moment zijn er zo’n 3043 sterke clusters in Europa. Zij zijn verantwoordelijk voor 54 miljoen banen. Aangezien deze bedrijven gemiddeld voor meer werkgelegenheid en hogere lonen zorgen dan andere bedrijven, wordt de inzet op clusterbeleid door Europa vergroot. Het EU Cluster Portal biedt hulpmiddelen en informatie over Europese initiatieven, acties en evenementen voor clusters en hun MKB-bedrijven met als doel meer clusters van wereldklasse in de hele EU te creëren.

Het bericht Clusterbeleid voor stimuleren ondernemerschap en groei verscheen eerst op CreativeMV.

Innovatie heeft de werkgelegenheid ondersteund, zowel tijdens de economische neergang als in de nasleep ervan. De meest veerkrachtige regio’s zijn regio’s met een sterke prestatie in de drie geanalyseerde intellectuele eigendomsrechten (IPR’s); octrooien, handelsmerken en ontwerp. Regionale innovatiesystemen die technologie-intensieve innovatie in de industrie koppelen aan een sterke dienstenintensieve sector zijn het beste uit de economische crisis gekomen, constateert een rapport ‘How to survive an economic crisis’ (2019) van het JRC. De verschillen tussen Europese regio’s zijn zo de laatste jaren groter geworden. Hierbij gaat het niet automatisch om verschillen tussen Oost- en West-Europa. Ook in Oost-Europa zijn er regio’s die hun innovatieprestaties voortdurend hebben verbeterd en daardoor economisch beter presteren.

Innovatieproces is veranderd

Het rapport gaat in op twee belangrijke verschijnselen, die de Europese cohesie vandaag de dag in gevaar brengt. De eerste is het onderstreepte proces van structurele verandering dat de hele wereldeconomie het afgelopen decennium heeft gekenmerkt, aangedreven door technologische verandering en internationale integratie.

De tweede is de Grote Depressie die in 2008 van start ging. De economische systemen in de meeste ontwikkelde landen hebben een grote overgang ondergaan van een economisch paradigma, dat zich concentreert op de productiesector in combinatie met de Fordistische productiewijze als motor van productiviteit, innovatie en het scheppen van banen, naar een op service gebaseerde economie georganiseerd rond flexibele specialisatie en snel aanpassende innovatieprocessen.

In de Schumpeteriaanse wereld, geschetst in ‘Capitalism, Socialism and Democracy’ (1942), waren grote bedrijven de motor achter technologische innovatie, ontwikkeld in grote R & D-laboratoria. De weg is echter nu geëffend voor de opkomst van flexibele en lean organisaties, die leren en innoveren door te vertrouwen op een aantal van verschillende bronnen, zowel intern als extern van het bedrijf (Chesbrough et al., 2008; Freeman, 1998; Lundvall, 1998). De generatie van wetenschap als de motor van technologische innovatie heeft ook grote veranderingen ondergaan, waarbij ze van het zogenaamde lineaire model van innovatie zijn overgestapt op complexere en interactievere productiewijzen (Archibugi en Filippetti, 2015; Gibbons et al., 1994; Leydesdorff en Etzkowitz, 1996; Rosenberg, 1994; Stokes, 1997).

Concurrentievermogen van regio’s

Dit proces van structurele verandering werd tegelijkertijd beïnvloed en versterkt door een grotere internationale integratie. In het nieuwe globaliseringsparadigma vindt het grootste deel van de grensoverschrijdende circulatie van goederen en kennis plaats binnen de wereldwijde waardeketens van grote transnationale bedrijven, die de ruimte internationaal opzoeken naar de meest geschikte locatie voor hun productie van goederen en kennis. Als gevolg hiervan zijn de bronnen van economische ontwikkeling van regio’s, steden en perifere gebieden opmerkelijk veranderd.

Het bouwen van infrastructuren en het pompen van overheidsgeld is niet langer een uitvoerbaar beleid. De convergentie van de arbeidsproductiviteit in de Europese landen en regio’s is in feite voornamelijk aangestuurd door middel van accumulatie van vast kapitaal; daarentegen zijn achterblijvende regio’s er niet in geslaagd hun technologiekloof met de meer geavanceerde regio’s te dichten (Filippetti en Peyrache, 2015, 2013).

De zoektocht naar het concurrentievermogen van plaatsen heeft de nadruk gelegd op de behoefte aan meer op maat gesneden beleid dat het endogene proces van economische groei zou kunnen bevorderen. Deze accentverschuiving is goed zichtbaar in het cohesiebeleid, dat steeds meer aandacht heeft gekregen, tot een beleid gericht op immateriële investeringsvormen, zoals innovatie, menselijk kapitaal, clusterbeleid, bedrijfstak-universiteitsverbanden en, meer recentelijk, een nadruk op instellingen.

De ‘bottomline’ van deze beleidsverschuiving is de algemene nadruk op het zogenaamde plaatsgebonden beleid (Barca et al., 2012). Een recent rapport opgesteld voor de Europese Commissie betoogt dat, aangezien “regionale economische divergentie een bedreiging is geworden voor de economische vooruitgang, sociale cohesie en politieke stabiliteit in Europa”, het nodig is om verschillend ontwikkelingsbeleid te ontwikkelen afhankelijk van het type regio.

Wat maakt een regio veerkrachtig?

In een wereld die wordt gekenmerkt door snelle en voortdurende verandering, is het vermogen van het regionale economische systeem om exogene schokken te beheersen steeds meer een aandachtspunt voor beleidsmakers. De huidige prangende vraag is dus: wat maakt een regio meer (of minder) veerkrachtig? De kern van de vraag is of het beter is om een ​​economische crisis het hoofd te bieden als een regio sterk gespecialiseerd is, of door een zekere mate van variëteit in de industriële structuur te hebben. Het argument is dat in het laatste geval regionale economische systemen beter gepositioneerd zijn om zich aan te passen en af ​​te stappen van industrieën en sectoren, die getroffen zijn door de crisis, in meer winstgevende sectoren.

Dit rapport introduceert in dit debat de rol van innovatie als een bron van regionale veerkracht. Ze baseren hun hypothesen op een argument van Schumpeter lang geleden in een artikel, dat relatief verwaarloosd is vergeleken met de andere werken van de Oostenrijkse econoom. In zijn artikel “Het creatieve antwoord in de geschiedenis” maakt Schumpeter een belangrijk onderscheid over de manier waarop economieën reageren op wat we vandaag zouden kunnen omschrijven als exogene verandering, en dat  door Schumpeter werd gedefinieerd als een “verandering in de gegevens”.

Schumpeter maakte onderscheid tussen adaptieve respons en creatieve respons. De eerste is een reactie op een verandering “zoals de traditionele theorie beschrijft”; dit is een vorm van verandering die van tevoren kan worden voorspeld aan de hand van de huidige economische theorieën. Een creatieve reactie daarentegen is wanneer “de economie of een bedrijfstak of sommige bedrijven in een sector iets anders doen, iets dat buiten het bereik van de bestaande praktijk valt”. Volgens Schumpeter heeft de creatieve reactie drie kenmerken. Ten eerste kan het alleen achteraf worden begrepen. Ten tweede vormt het economische pad zich op de lange termijn. Ten derde heeft het iets te maken met het niveau van menselijk kapitaal en zijn gedrag, vooral het gedrag van de ondernemers.

Meetindicatoren voor het innovatieprofiel

Het onderzoek baseert haar bevindingen op het onderzoeken van drie meetindicatoren: patenten, handelsmerken en ontwerpen. Octrooien kunnen worden geïnterpreteerd als een indicator van technologische innovatie, handelsmerken als een indicator van innovatie in de kennisintensieve dienstverlening (KIBS) en ontwerpregistraties als een indicator van innovatie in middelgrote en low-tech industrieën in de productiesector. Een regio met betere octrooiprestaties in vergelijking met andere is meer gericht op technologische ontwikkeling en kan als hightech worden beschouwd; omgekeerd is een relatief sterkere regio in het handelsmerk meer gericht op de ‘zachte’ kennis dan op de technologische.

In eerdere blogs heb ik kanttekeningen geplaatst bij rankings van landen op basis van dit soort indicatoren, echter door de toepassing in dit onderzoek, kan dit deze keer in een ander licht worden gezien. Ze hebben in dit onderzoek gekeken naar de correlatie tussen de indicatoren.

In de periode 2007-2016 is er een kwalitatieve omvorming geweest in de innovatieprofielen van Europese regio’s. Er is een algemene trend naar voren gekomen die bevestigt dat veel regio’s uit centraal en oost-Europa hun relatieve prestaties hebben behaald voor alle drie de indicatoren van innovatie. Dit suggereert een algemene trend van deze landen om hun innovatieactiviteit te verbeteren, zowel met betrekking tot technologische innovatie, diensteninnovatie en ontwerpgerichte innovatie. Naast deze algemene convergentietrend verschijnt er ook een ander kwalitatief patroon. Er is een aanzienlijk aantal regio’s die hun scores in de ene indicator hebben verbeterd en in een andere zijn afgenomen. Een proces van servitization van de economie is ook van invloed op de onderliggende innovatie-activiteiten van de regio’s, die als gevolg daarvan doorgaans sterker innoveren dan de kennisintensieve sector.

Het rapport onderzoekt ook in hoeverre innovatie bijdraagt ​​aan het veerkrachtiger maken van Europese regio’s door te kijken naar de rol van innovatie op de regionale werkgelegenheidsprestaties tijdens de economische recessie 2009-2010 (weerstand) en hun vermogen tot herstel in de nasleep van de crisis tijdens de periode 2010-2016 (reactie). De resultaten tonen het gebrek aan duidelijke geografische patronen van zowel resistentie als reactie, afgezien van een algemeen gebrek aan reactievermogen in de regio’s uit het zuiden van Europa. Innovatie heeft de werkgelegenheid helpen ondersteunen, zowel tijdens de economische neergang als in de nasleep ervan. Met name de meest veerkrachtige regio’s zijn regio’s met een sterke prestatie op het gebied van octrooien, handelsmerken en ontwerp. Dit suggereert een aantal comparatieve voordelen voor die regionale innovatiesystemen die technologie-intensieve innovatie in productie combineren met een sterke service-intensieve sector.

Het bericht Koppeling industrie en diensten bepaalt crisisgevoeligheid van regio’s verscheen eerst op CreativeMV.

Onderzoeksuniversiteiten hoeven zelf niet ondernemend te worden, maar moeten zich bewust zijn van hun rol in het ontwikkelen van ecosystemen waarin ondernemers kunnen floreren. Dit kan bijvoorbeeld door het creëren van een omgeving waarin bottom-up initiatieven worden aangemoedigd en studenten van verschillende disciplines samen aan projecten kunnen deelnemen. Daarnaast zal ondernemerschap breder gedragen worden als het onderdeel gaat uitmaken van onderwijsprogramma’s; op de Universiteit Utrecht wordt bijvoorbeeld een honours vak over ondernemerschap aangeboden.

Er zijn een aantal knelpunten die voorkomen dat ondernemerschap echt deel uitmaakt van de universiteitscultuur. Eén van deze knelpunten is bijvoorbeeld het feit dat de term ondernemerschap nog niet alle studenten en personeelsleden aanspreekt, wat verholpen kan worden door de term in combinatie met woorden als initiatief, nieuwsgierigheid en creativiteit te gebruiken. Daarnaast ontbreekt het universiteiten nog aan methodes om het ondernemerschap van studenten te beoordelen.

In een soortgelijk rapport ‘The Role of Universities in Regional Innovation Ecosystems’ (2019) stelde de European Universities Association dat universiteiten, het bedrijfsleven en de overheid steeds afhankelijker van elkaar raken door nauwere samenwerking op het gebied van onderzoek & innovatie. De Europese Unie wil onder Horizon Europe ondernemerschap en innovatie meer gaan stimuleren door het introduceren van de European Innovation Council.

Er wordt ruim 2 miljard euro beschikbaar gesteld voor de laatste twee jaar van de European Innovation Council (EIC) pilot. De 2 miljard euro financiering wordt gebruikt om projecten in verschillende onderdelen van de innovatieketen te ondersteunen. In de pilot voor de jaren 2019-2020 zijn gerichte calls geïntroduceerd voor ‘pathfinder’ projecten op het gebied van Future and Emerging Technologies en voor projecten in de ‘accelerator’ fase is er gemengde financiering mogelijk gemaakt door het combineren van eigenvermogensinstrumenten en beurzen.

Hoe meet je als universiteit je impact op regionale innovatie-ecosystemen? De Europese Commissie heeft een raamwerk ontwikkeld voor hoe het meten van de impact van universiteiten op regionale innovatie ecosystemen eruit zou kunnen zien. Aan de hand van de resultaten uit onderzoeken gebaseerd op dit ‘Regional Innovation Impact assessment Framework for Universities‘, kunnen gerichte financieringssystemen worden ontwikkeld om de impact van universiteiten te optimaliseren. Hoe het raamwerk er exact uit gaat zien, is afhankelijk van regionale, nationale of Europese instrumenten en regelgeving.

Het rapport geeft een aantal impactcategorieën en verwante indicatoren aan de hand waarvan universiteiten een studie kunnen ontwikkelen over hun contributie aan het regionale innovatie-ecosysteem.

De vier impact categorieën die genoemd worden in het rapport zijn:

• Onderwijs en het ontwikkelen van menselijk kapitaal.
• Onderzoek, technologische vooruitgang, kennisoverdracht en commercialisatie.
• Ondernemerschap en het ondersteunen van ondernemingen.
• Regionale oriëntatie, strategische ontwikkeling en kennisinfrastructuren.

De rol van de universiteit in de EU verandert door steeds nauwere samenwerking met het bedrijfsleven en de overheid op het gebied van onderzoek & innovatie. Universiteiten functioneren steeds meer als innovation hubs waar onderzoekers, ondernemers en ambtenaren elkaar kunnen ontmoeten op de campus en samen kunnen werken aan innovatieprojecten. De veranderende rol van de universiteit staat beschreven in het rapport The Role of Universities in Regional Innovation Ecosystems gepubliceerd door de European University Association (EUA). Zij waarschuwen in dit rapport voor een ondermijnend effect op innovatie door financiering vanuit het bedrijfsleven. Volgens EUA ondersteunt het bedrijfsleven namelijk vaak toegepast onderzoek waarvan de resultaten vermarkt kunnen worden, terwijl de overheid ook fundamenteel onderzoek stimuleert. Ook bestaat er angst dat verdere vermenging met bedrijven tot belangenverstrengeling zal leiden.[/vc_column_text][us_separator][vc_column_text]* LERU is een netwerk van 23 Europese onderzoeksintensieve universiteiten. Vanuit Nederland zijn de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Utrecht en de Universiteit Leiden aangesloten.

Het bericht Ondernemende universiteiten nog ver weg verscheen eerst op CreativeMV.

Met de start van dit nieuwe jaar kijk ik als eerste uit naar de lancering van de Monitor Aansluiting Onderwijs Jeugdhulp. Een cijfermatig instrument voor sturing en verantwoording voor gemeenten en samenwerkingsverbanden. Ik heb de afgelopen maanden met de medewerkers van het Nederlands Jeugdinstituut hard gewerkt aan de vernieuwing ervan.

In deze nieuwsbrief, deel ik graag met je de laatste ontwikkelingen:

– Te weinig oog voor de vraagzijde van de innovatie-economie
– Nederlands Startup ecosysteem moet in wereldwijde top 5
– De toekomst van werk
– Compendium of Cultural Policies and Trends
– AI economie, IoT en Smart cities
– De rol van universiteiten in innovatie-ecosystemen

Ik wens je een prachtig, ondernemend en creatief 2019!

Veel leesplezier!

Het bericht It was a very good year… verscheen eerst op CreativeMV.

In deze nieuwsbrief ga ik niet alleen op innovatie, maar geef ik ook een introductie op mijn laatste blog over het nieuwe cultuurbeleid en deel ik graag met je de laatste ontwikkelingen.

Lees de volgende artikelen

– Technieken om innovatie in kaart te brengen
– Belastingheffing in de deeleconomie
– Keynote: Creatie of innovatie
– Aan de slag met de docentenscan
– Innovatie in Nederland niet exclusief hoofdstedelijk
– Ondersteuning wetenschappers van idee naar markt
– Nieuwe definitie voor excellentie

Veel leesplezier!

Hartelijke groeten,

Het bericht Innovatie in NL niet exclusief grootstedelijk verscheen eerst op CreativeMV.

Ik ben zeer benieuwd wat de technologische ontwikkelingen de komende jaren doen met deze wortels. De nieuwe mogelijkheden kunnen het mooiste in ons oproepen, en faciliteren. Als we het elkaar ook gunnen…

Laatste updates van dit jaar

In deze laatste update van dit jaar, deel ik graag met je de volgende ontwikkelingen:

– Europa moet nieuwe generatie industriebeleid ontwikkelen
– 2018: Jaar van cultureel erfgoed
– Hoe moet een Europees agentschap voor ontwrichtende innovatie eruit zien?
– Samenwerken aan de toekomst van de smart industry
– Innovatie en ondernemerschap in de digitale industrie

Met veel plezier kijk ik terug op al onze activiteiten en (nieuwe) ontmoetingen in het afgelopen jaar. Dank je wel en graag tot in het nieuwe jaar.

Ik wens je fijne feestdagen en een liefdevol, gezond en ondernemend 2018!

Het bericht That’s why I love mankind verscheen eerst op CreativeMV.

Gerelateerde Expertise en Diensten:

• Ondernemerschap
• Beleidsadvies
• Conceptontwikkeling
• Organisatieontwikkeling
• Team exploration
• Risky Business
• Innovate Masterclass

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row height=”small”][vc_column][vc_column_text]

Geschiedenis van het industriebeleid

In de jaren vijftig startte de Nederlandse overheid met het industrialisatiebe­leid. Er waren hiervoor drie motieven: de angst voor een nieuwe economische crisis; het stimuleren van de export; en de bezorgd­heid over de mogelijke financiële gevolgen van het verlies van Nederlands-Indië. Het was de bedoeling dat de onderne­mers door zelfstandige beslissingen de plannen van de overheid zouden verwezenlijken. Het particulier initiatief zou vrij zijn en vrij blijven. De overheid beperkte zich tot het scheppen van gunstige voorwaarden. Een belangrijke maatregel was de invoering van de geleide loonpolitiek. De regering zei hoeveel de lonen mochten stij­gen. Het lage-lonenbeleid zorgde ervoor dat de ondernemers hun prijzen laag konden houden; dit bevorderde de export, vergrootte de winsten en leidde tot nieuwe investe­ringen in de industrie. Bovendien vestigden buitenlandse bedrijven zich graag in ons land. Naast een loon- en prijspolitiek moedigde de overheid de industrialisatie ook aan door het geven van belastingvoorde­len bij investeringen en door hulp bij het financieren van bepaalde investeringen. Verder stimuleerde de overheid wetenschappelijk onderzoek waar de industrie wat aan had. De infrastructuur werd verbeterd, en ook het onderwijs. Via het spreidingsbeleid probeerde de regering de industrialisa­tie te bevorderen in streken met een hoge werkloosheid. Het economische beleid in de tweede helft van de jaren veer­tig en in de jaren vijftig was een groot succes.

Minder overheidsingrijpen

In de jaren zestig veranderde er veel. De nieuwe kabinetten voerden een ander economisch beleid. Ze wilden minder overheidsingrijpen in de economie. Zo werd in 1963 de geleide loonpolitiek opgegeven. Loonexplosies waren het gevolg. Omdat de prijzen minder stegen dan de lonen, groeide het reële inkomen van de Nederlander flink. De binnenlandse consumptie nam sterk toe, hetgeen de pro­ductie weer verder stimuleerde. De welvaart steeg met spron­gen. De economische groei hield in de jaren zestig aan. De chemi­sche industrie, de aardolieraffinaderijen en de metaalindustrie waren de snelst groeiende bedrijfstakken. Maar gaandeweg werd ook de schaduw­zijde van deze ontwikkeling zichtbaar. De loonstijgingen leid­den tot prijsstijgingen, waardoor ondernemers met hun pro­ducten op de internationale markt minder goed konden concurreren. Om toch winst te blijven maken, gingen ze daar­om investeren in machines die mensen vervingen. Geleidelijk aan ontstond het probleem van de werkloosheid. Lagere lonen en sterke groeimarkten elders zijn twee economische redenen die deze neergaande trend in het belang van de industrie in Nederland verklaren. Door het opzetten van nieuwe productievestigingen in lagelonenlanden zoals in de Aziatische landen verdwenen delen van de productie van de industrie uit Nederland.

Opkomst kenniseconomie

De overgang was de opkomst van de kenniseconomie. De relevantie van de klassieke productiviteitsbenaderingen nam af. De opkomst was het gevolg van drie economische trends: ten eerste de markt werd in toenemende mate vraaggestuurd; toenemende mondialisering; en de toenemende dynamiek. Het ging vervolgens niet alleen om het vermarkten van de kennis, maar ook om het slimmer maken van onze producten, onze diensten en onze omgeving. Inmiddels is dat kwartje gevallen. Slimme oplossingen voor de grote maatschappelijke uitdagingen. Smart cities en smart industries staan samen met de startups en scaleups hoog op de lijstjes van menig beleidsmaker en politicus. De maakindustrie wordt weer gewaardeerd en het aantal jonge mensen dat kiest voor een technische opleiding neemt na lange tijd weer toe. De mogelijkheden zijn ook groot en met een grote impact. Nu nog op de juiste manier vanuit de overheid faciliteren. Dan heb ik het niet alleen over investeringen maar ook over achterlopende en te trage regelgeving. De overheid loopt achter de troepen aan en dit werkt remmend voor de Nederlandse bedrijven om door te pakken.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row height=”small”][vc_column][vc_column_text]

Dingen zo slim mogelijk maken

Het spel van de maakindustrie is dingen zo slim mogelijk maken. Door de verbinding van automatisering en het analyseren van big data kan het westen in kleine hoeveelheden op maat produceren, dus afgestemd op de specifieke behoeften van een klant. Nieuwe materialen en productiemethoden, 3D-printing, robots, sensoren en big data, en nieuwe manieren van samenwerken op het gebied van onderzoek en ontwikkeling leiden ertoe dat grote bedrijven hun productie uit Azië weer terughalen naar de VS en Europa. Reshoring heet dit proces en het is vaak het startsein voor innovatie. De KvK publicatie ‘Produceren in Nederland of in lagelonenlanden?‘ (februari, 2016) zet de belangrijkste feiten over reshoring op een rij.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row height=”small”][vc_column][vc_column_text]

Noodzaak tot servitization

Zoals gezegd, de maakindustrie moet innoveren en de overgang maken naar slimme producten in combinatie met servicegerichte dienstverlening. Industriële productiebedrijven erkennen inmiddels het belang van servitization. Dit is het proces waarbij dienstverlening een steeds grotere rol krijgt in het businessmodel van maakbedrijven. Naast − en soms ten koste van − de traditionele product- en machineverkoop. Service verandert van een kostenpost in een kans om de klant beter van dienst te zijn, en zo extra omzet te genereren. Servitization is verre van een nieuw begrip, maar wel nieuw in het business model voor de maakindustrie om het concurrentievermogen en de winstgevendheid te versterken. ABN AMRO heeft vorig jaar nog een rapport uitgebracht over de business modellen in de maakindustrie en de overgang naar een meer service-georiënteerd businessmodel.

Grote winst te behalen

Nieuw onderzoek ‘From Products to Services: creating sustainable growth in industrial manufacturing through servitization’ van PA Consulting Group bekijkt de impact van servicestrategieën van Europese industriële maakbedrijven:

• Driekwart (75%) van de industriële maakbedrijven verwacht dat servitization in de toekomst hun business zal domineren;
• Desondanks heeft minder dan een derde (30%) van deze bedrijven een servitization-strategie;
• Bedrijven die dit model al hebben geïntegreerd, zien hun marges op dienstverlening flink stijgen, tot wel 35%.

De top 20% van succesvolle servitization-bedrijven zet de combinatie van technologie, data en klantenservice in om hun aanbod samen te stellen. Ook de focus op het samenwerken met klanten is van belang. De beste 70% van de bedrijven doet aan co-creatie.

Bedrijfscultuur is obstakel

De belemmeringen die fabrikanten ervaren bij de implementatie van een op service gebaseerd model, hebben te maken met de bedrijfscultuur en de flexibiliteit van de medewerkers. Steun vanuit de top van het bedrijf, het eigen vertrouwen in het bewerkstelligen van gedrags- en cultuurverandering en de omslag van de verkoop van producten naar diensten, zijn de drempels om te overwinnen. Het succesvol verkopen van diensten vereist diepe interesse in de wensen van de klant en dat gaat verder dan productverkoop. Bedrijven die starten met dienstenverkoop, benaderen die diensten vaak als producten, waardoor de aanpak mislukt. Het aanpassen van het bedrijfsmodel en de implementatie van een consistente strategie voor het leveren van dienstverlening, is essentieel voor een zekere toekomst van de maakbedrijven.

Ik daag u graag uit om de stap vooruit te zetten.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Het bericht De maakindustrie is wakker gekust verscheen eerst op CreativeMV.

• Nederlandse economie groeide 2,1 procent in 2016, het hardst sinds 2007.
• Het vertrouwen van consumenten is in januari 2017 toegenomen tot het hoogste niveau in ruim 9 jaar.
• Het aantal banen is in het vierde kwartaal van 2016 met 53 duizend toegenomen. Dat is de grootste groei in vijf jaar tijd. Verder steeg het aantal vacatures in het vierde kwartaal met 8 duizend en daalde het aantal werklozen met 29 duizend.
• De meeste banen kwamen er het afgelopen kwartaal bij in de handel, het vervoer en de horeca (+16 duizend). Gezamenlijk zijn deze bedrijfstakken goed voor een kwart van het totaal aantal banen in Nederland.
• 73,2% van alle werknemers had in 2016 een vast contract.

Alle cijfers vind je op de site van het CBS.

Monitor brede welvaart
Ook heeft het CBS vandaag bekend gemaakt dat ze op verzoek van het kabinet gaat werken aan een Monitor Brede Welvaart. De behoefte aan deze monitor komt voort uit de erkenning dat welvaart meer is dan bbp-groei alleen. Brede welvaart omvat naast bbp-gerelateerde indicatoren dan ook tal van andere aspecten zoals milieu, gezondheid, onderwijs, arbeid, veiligheid, vertrouwen en ongelijkheid. Daarbij gaat het niet alleen om welvaart ‘hier en nu’, maar ook om de gevolgen van ons handelen voor de rest van de wereld en voor die van toekomstige generaties.

In deze update, deel ik ook graag met je de volgende ontwikkelingen:

– Kritische factoren innovatiebeleid
– Nieuw businessmodel voor innovatie
– Nieuwe school voor Data science
– Gatekeepers en Gamechangers
– Creatie of innovatie
– De deel-economie platformen in Nederland
– Verveling op het werk goed voor creativiteit
– Praktijkvoorbeelden voor Nationale skills strategie

Fijne Valentijnsdag!

PS: de gebruikte foto is van het kunstwerk ‘Head in the clouds’ van Michaël Martins Afonso and Caroline Escaffre-Faure, getoond tijdens het Festival des Arcitectures Vives in Montpellier.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][/vc_column][/vc_row]

Het bericht In de wolken verscheen eerst op CreativeMV.

In deze nieuwe blog probeer ik antwoord te geven op de betekenis van een inclusieve innovatie voor de groei van de economie. Ik ga in op het doel, de kenmerken en de huidige voorbeelden en onderzoeken.
Lees mijn blog >>

Inhoud nieuwsbrief

In deze update, deel ik graag met je de laatste ontwikkelingen:

– Nederland van plaats 13 naar 10 op de Global Entrepreneurship Index
– Boek nu je Kerst- of Nieuwjaarslezing
– Innovate Masterclass
– Blauwe Overheden
– Groeimodellen voor Applied Gaming
– Experts raden VS aan extra te investeren in Robotica
– Brede universiteit heeft gunstige uitgangspositie voor innovatie

Wil je als overheid ook aan de slag met inclusief innovatiebeleid? Of heb je vragen? Neem dan contact met mij op.

Hartelijke groet,

Het bericht Inclusief is het laatste trendwoord verscheen eerst op CreativeMV.

Het zoeken naar de mogelijkheden voor de verkleining van de ongelijkheid tussen mensen en landen is natuurlijk niet nieuw. Echter het plaatsen ervan op een bredere politieke agenda in deze tijd wel. En afgezien van de tijdsgeest, vind ik het interessant om de uitwerking van deze trend nader te onderzoeken. In mijn zoektocht stuit ik op vele onderzoeken en gedachten in diverse landen. In deze blog probeer ik antwoord te geven op de betekenis van een inclusieve innovatie voor de groei van de economie.

Gerelateerde Expertise en Diensten:

• Beleidsadvies
• Innovatiebeleid
• Economische ontwikkeling
• Ondernemerschap
• Projecten
• Blauwe overheden
• Masterclass Starters and Startups
• Keynote What’s next? Revolutionaire innovaties

Voormalig president van de Verenigde Staten Franklin D. Roosevelt zei, tijdens de periode van de grote economische depressie in de jaren dertig, over wat zijn zogenaamde ‘The New Deal’ zou bereiken: “We are trying to construct a more inclusive society…. We are going to make a country in which no one is left out”.

Waarom?

Het doel van (economische) beleidsmakers is eigenlijk altijd en overal hetzelfde: groei van de welvaart en het welzijn. Dit kan bereikt worden door meer en beter: onderwijs (voor iedereen), werkgelegenheid, cultuur, zorg, leefklimaat, innovatie, en ondernemerschap. Oftewel een evenwichtig ecosysteem.

De weg om dit te bereiken en de ingezette middelen kennen per tijdsperiode nuanceverschillen. Dit is afhankelijk van de technologische, economische, demografische, culturele en sociale ontwikkelingen in een land. Het ecosysteem ontwikkelt zich naar zijn omgeving en heeft hierdoor de neiging steeds weer opnieuw uit balans te raken. Door steeds weer nieuwe vormen en contexten te creëren, wordt door beleidsmakers geprobeerd het evenwicht te herstellen.

Economische groei heeft echter tot op heden drie belangrijke problemen niet opgelost: armoede, werkeloosheid en ongelijkheid. Daarnaast laat het zich ook moeilijk vertalen naar welzijn. Het heeft geleid tot de behoefte aan een ander groeimodel, een die inclusief is.

Wat betekent inclusieve innovatie?

Voor beleid en strategie zijn het bepalen van definities van belang. Zij zorgen voor grenzen aan de problemen en het bepalen van de doelen, zodat keuzes gemaakt kunnen worden. Het draagt bij aan de transparantie en de betrouwbaarheid van het beleid. Het is daarom van belang om expliciet te definiëren wat onder, in dit geval, inclusieve innovatie wordt verstaan. Wat bedoelen beleidsmakers als ze ‘inclusieve innovatie’ als doel bepalen? En ten tweede wat zijn de onderscheidende karakteristieken van een beleid gericht op inclusieve innovatie ten opzichte van een reguliere economische innovatiestrategie?

De definitie

Het OECD heeft inclusieve innovatie als volgt gedefinieerd: innovaties, die het welzijn van lagere inkomens- en uitgesloten groepen bevordert, met betrekking tot consumptie en in de ondersteuning van economische activiteiten. Voorbeelden van genoemde initiatieven, die hieraan bijdragen zijn: mobiel betalen, hergebruik van afval voor 3D printen, een assemblagelijn voor staaroperaties, $2000 auto, en een aangepast leerplan.

Inclusieve innovatie is volgens de Wereldbank, elke innovatie dat leidt tot betaalbare toegang tot kwaliteitsproducten en diensten voor de armen op een duurzame basis en met een groot effect.

De karakteristieken

De definities van inclusieve innovatie kennen verschillen in de formulering, maar ze zijn wel overeenkomstig wat betreft het doel van inclusieve innovatie. Om dit extra scherp te krijgen kijk ik naar de kenmerken van beleid gericht op inclusieve innovatie voor een inclusieve economie. Inclusieve innovatie kenmerkt zich door de volgende karakteristieken:

• Het is gericht op welzijn en welvaart voor iedereen;
• Het waarborgt economische, sociale en territoriale cohesie;
• Het moderniseert het sociale zekerheidsstelsel en verhoogt de arbeidsparticipatie;
• Het investeert in het onderwijs, het verwerven van nieuwe vaardigheden en het leren omgaan met een veranderende arbeidsmarkt;
• Het is duurzaam en groen;
• Gericht op producten en diensten met lage aanschafkosten, hoge kwaliteit en het voorziet in de behoeften van de consument (met een laag inkomen).

Inclusieve innovatie en inclusieve groei

In de diverse beleids- en onderzoeksstukken worden inclusieve innovatie en inclusieve groei gezamenlijk en door elkaar gebruikt. Dit heeft te maken met de gedachte dat inclusieve innovatie nodig is voor inclusieve groei, het eerder geschetste hogere doel. Inclusieve groei is daarmee ook een breder gebruikt begrip. In 2014 noemden het IMF, de Europese Commissie en DFID inclusieve groei als prioriteit in hun strategieën en plannen.

Hoe wordt inclusieve groei gemeten?

Om de inclusieve ontwikkeling te meten, zijn de cijfers van de economische groei (Bruto Nationaal Product) niet voldoende. Om het sociale ‘succes’ te meten, is in 2013 tijdens het Skoll World Forum de ‘Social Progress Index‘ (SPI) gelanceerd. 52 indicatoren bepalen hoe het met het welzijn van een samenleving is gesteld. Het brengt de sociale vooruitgang in beeld op het gebied van basisbehoeften (veiligheid, zorg, water etc.), kansen (individuele rechten, tolerantie, onderwijs, individuele vrijheid) en gronden voor welzijn (toegang tot kennis, gezondheid, duurzaam ecosyteem). De methodiek wordt in dit rapport (2016) van Social Progress Imperative (geleid door econoom Michael Porter) nader uitgelegd. Nederland staat op de achtste plek in de SPI 2016. De top 3 is respectievelijk Finland, Canada en Denemarken.

OECD

In 2013-14 was een project van de OECD gericht op hoe innovatie kon bijdragen aan inclusieve ontwikkeling. Ze onderzochten de beleidsmogelijkheden om inclusieve innovaties in het onderwijs en andere sleutelsectoren te vergroten. Het project was gericht op China, Colombia, India, Indonesië en Zuid-Afrika, maar onderzocht ook de ervaringen van andere OECD landen. In juni 2015 brachten ze de rapportage ‘Innovation Policies for Inclusive Growth’ uit. Om concrete beleidsoplossingen te ontwikkelen, hebben ze een raamwerk gemaakt om innovatie en beleid te analyseren vanuit het perspectief gericht op industriële, territoriale en sociale inclusiviteit.

Wereldbank

Voor de studie ‘Inclusive Innovation for Sustainable Inclusive Growth’ in samenwerking met State Information Center (SIC) heeft de Wereldbank gewerkt aan een podium voor potentiële implementatie en uitvoering van een inclusief innovatiebeleid voor China.

De relevantie ervan wordt erkend, echter de stappen voor inclusieve innovatie moeten nog worden gezet. Dit betekent onder meer innovatiebeleid gericht op het vergroten van de koopkracht en het verbeteren van inkomsten-genererende kansen voor de arme bevolking. Aanbevelingen uit het rapport zijn onder andere: een gemakkelijke regelgeving en ondersteunend beleid inzake overheidsopdrachten; een geïntegreerde nationale inclusive innovatiebeleid en de vereiste institutionele systemen; een speciaal fonds voor inclusieve innovatie met inbegrip van particuliere risicokapitaal om oplossingen gericht op armen te ondersteunen.

Canada

Canada heeft een Minister van Innovatie, Wetenschap en Economische ontwikkeling, Navdeep Bains. Hij ziet innovatie als sleutel tot de groei van de middenklasse en nieuwe economische, sociale en milieu kansen voor het land. Hij wilt dat Canada een innovatieve natie wordt. Sterker nog zijn visie is: Canada als wereldwijd centrum van innovatie. Het ministerie heeft de bevolking gevraagd ideeën aan te leveren op een zestal thema’s, waaronder een ondernemende en creatieve samenleving, concurreren in een digitale wereld, het gemak van zakendoen, wereldwijde excellentie in wetenschap, ‘schone’ groeibedrijven en wereldleidende clusters. Innovatief zijn, moet een Canadese waarde worden. Het onderwijs speelt hierin een belangrijke rol en moet de Canadezen opleiden in creatief denken en risicobereidheid en de ambitie tot wereldwijd succes stimuleren.

Thailand

De National Science Technology and Innovation Policy Office (STI) van Thailand richt zich sinds 2011 op een groen en inclusief innovatiebeleid. Op dit moment zijn diensten en vervolgens de industrie en agricultuur de belangrijkste sectoren in Thailand. Het beleid is gericht op innovatie op het gebied van ‘groene’ consumptie (hogere efficiency door de consument), ‘groene’ industrie (bio-based industrie, diensten en toerisme gericht om milieubewustzijn), milieubescherming (R&D en watermanagement).

De inclusiviteit richt zich bij hun op een bredere innovatieaanpak dan de traditionele benadering van wetenschap en technologie. Het beleid moet de organisaties gericht op onderzoek, ontwikkeling, en de vertaling naar de markt (commercialisering) verbinden. Tevens moet het beleid het innovatievermogen van arme mensen vergroten en ze onderdeel maken van het innovatieproces. Speerpunten zijn bijvoorbeeld: voor ieder kind één tablet, een financieringsfonds voor MKB ondernemers en incubators in het onderwijs en de reorganisatie van het nationale onderzoeks- en innovatiesysteem.

Pittsburgh

Pittsburgh verstaat onder inclusieve innovatie: het verstrekken van gelijke toegang tot producten en diensten met nieuwe technologie, ideeën, medewerkers en uitvindingen om te voldoen aan de complexe uitdagingen en de hoge standaarden. In 2015 heeft Pittsburgh een zogenaamde ‘Innovation Roadmap‘ geïntroduceerd om de digitale kloof tussen bewoners (inclusief de 13% zonder computer) te overbruggen, het beschikbaar stellen van open data van de stad, het promoten van duurzame en schone technologie en het vergroten van de samenwerking van de overheid met kleine bedrijven en ondernemers.

Detroit

Detroit heeft al langere tijd te maken met een hoge werkloosheid en een mismatch tussen de arbeidsmarkt en het onderwijs. Veel bewoners hebben nu gekozen voor het ondernemerschap. In 2007 heeft The New Economy Initiative (NEI) het initiatief genomen tot het creëren van inclusieve, innovatieve regionale cultuur door Detroit’s creatieve ondernemersgeest nieuw leven in te blazen. Ze hebben (financierings-)programma’s gericht op de opstart van kleine lokale bedrijven in de buurten. Met als gevolg dat leegstaande panden weer gevuld raken, de werkgelegenheid toeneemt, het leefklimaat verbetert en talent weer wordt aangetrokken.

Valkuilen en Successen voor inclusieve bedrijven

Om als bedrijf succesvol inclusieve innovatieve producten of diensten te ontwikkelen, moet je rekening houden met een aantal te nemen hordes. De meest voor de hand liggende obstakels zijn het ontbreken van een goede (fysieke) infrastructuur, een gebrek aan effectief regulerende instanties en nuttige marktinformatie. Een onderzoek van Accenture bracht nog vijf valkuilen aan het licht.

1. Het ontbreken van ‘echte’ steun van de top van een organisatie;
2. De focus op de verkeerde prestatiecijfers;
3. Verzuimd getalenteerd bestuur aan te nemen;
4. Het gebruik van oude businessmodellen;
5. Samenwerking met de verkeerde organisaties.

Deze valkuilen zijn allemaal te voorkomen. Een belangrijke oorzaak is de angst voor het onbekende. Bedrijven als Unilever of Alibaba lossen het als volgt op. Geef bijvoorbeeld het bestuur de rol van investeerder en laat ze de middelen verdelen over de verschillende inclusieve innovatieprojecten en vergroot hiermee hun betrokkenheid bij de initiatieven. Laat projectleiders maandelijks pitchen over de voortgang (behalen van hun bepaalde mijlpalen) van hun initiatief voor de verlenging van de financiering. Je creëert hiermee een competitieve, ondernemende cultuur, waarbij het bestuur intens betrokken is. Ook kun je het initiatief introduceren als sociale verantwoordelijkheid en niet zozeer als bedrijfsproduct of dienst dat direct winst oplevert. Bepaal andere indicatoren waarmee de effectiviteit kan worden gemeten.

Hoe inclusief is jouw beleid?

Wil je als organisatie ook aan de slag met inclusief beleid? Of heb je vragen? Neem dan contact met mij op. Ik help overheden en organisaties met een effectieve beleids – of communicatiestrategie en ik ontwikkel programma’s voor inclusief (innovatie)beleid.

Het bericht Ontdek wat inclusieve innovatie voor de inclusieve economie betekent verscheen eerst op CreativeMV.