Daarom schrijft de minister in haar brief: “De culturele basisinfrastructuur moet het beste bevatten dat het culturele leven te bieden heeft. We koesteren de orkesten, theaters en dansgezelschappen die geweldige kwaliteit leveren. Daarnaast moeten nieuwe vormen, andere genres en nieuw publiek er een plaats in krijgen. Ook is het belangrijk dat kunstenaars een eerlijke beloning ontvangen voor hun inspanningen.”

De nieuwe uitgangspunten worden gebruikt voor de samenstelling van de basisinfrastructuur. Dat zijn de culturele instellingen die een directe subsidie van het rijk ontvangen. Minister Van Engelshoven is tot haar visie gekomen na het advies van de Raad voor Cultuur en vele gesprekken met makers, instellingen en bestuurders.

Eerlijke beloning

In de komende periode moeten instellingen de Fair Practice Code onderschrijven. Door de Fair Practice Code als subsidievoorwaarde op te nemen, moeten instellingen zich houden aan afspraken die in de sector zijn gemaakt over eerlijk loon, zoals de cao en honoreringsrichtlijnen. Provincies en gemeentes delen dit uitgangspunt, zodat eerlijke beloning de norm wordt in de culturele sector.

Daarnaast wordt geïnvesteerd in maatregelen die de verdienmogelijkheden van de sector vergroten. Zo komt er een structurele voorziening voor professionele ontwikkeling.

Cultuureducatie

Ook kiest de minister voor cultuuronderwijs. Het programma Cultuureducatie met kwaliteit wordt doorgezet. Bovendien ontvangen alle deelnemende gemeenten in de periode 2021-2024 hetzelfde bedrag per leerling. De minister investeert in goed cultuuronderwijs. Ze stelt extra geld beschikbaar gesteld voor filmonderwijs, museumbezoek door scholieren, muziekonderwijs en leesbevordering.

In de curriculumherziening is kunst en cultuur één van de leergebieden die tot het curriculum gaat behoren. Het streven is de Tweede Kamer in 2021 een voorstel voor geactualiseerde onderwijsdoelen te sturen. Van Engelshoven kiest voor integraal cultuuronderwijs en geef niet langer voorrang aan bepaalde kunstdisciplines, zoals muziekonderwijs.

Samenwerking regio’s

In de nieuwe cultuurperiode wordt intensief samengewerkt met de stedelijke regio’s. Er komt onder andere een matchingsregeling met regio’s om overal in Nederland culturele innovatie te stimuleren. Rijk en regio investeren samen in jonge initiatieven, die zo hun plannen tot bloei kunnen laten komen.

Professionalisering en ondernemerschap

Van Engelshoven kiest in 2020 voor een eenmalige investering van € 15 miljoen voor een structurele voorziening voor permanente professionele ontwikkeling. Deze richt zich op mensen die in de culturele en creatieve sector werken. In de periode 2021-2024 investeert de minister hierin jaarlijks € 1 miljoen. Van Engelshoven creëert een plek in de basisinfrastructuur voor een bovensectorale ondersteunende instelling op het gebied van professionalisering en ondernemerschap. Ze zet hiervoor de middelen in die nu op projectbasis beschikbaar zijn. De instelling heeft als taak om onafhankelijke informatie te geven over financiering, ondernemerschap en besturen. De instelling dient goed in te spelen op de behoefte van het veld, collectieve vertegenwoordigers, opleidingen en financiers en op het platform voor professionele ontwikkeling dat de sector ontwikkelt.

Een eigen inkomsteneis veroorzaakt bij instellingen een grote administratieve lastendruk. Omdat de eigen inkomsten van instellingen de afgelopen jaren zijn gestegen en daarmee de praktische betekenis van de eigeninkomstennorm afneemt, schaft Van Engelshoven deze af. “Ik blijf een goede bedrijfsvoering en diverse financieringsmix belangrijk vinden. Ik geef dit als een beoordelingscriterium mee aan de Raad voor Cultuur. Toepassing van de Fair practice code is een subsidievoorwaarde”.

Het bericht Cultuurbeleid 2021-2024: cultuur voor iedereen verscheen eerst op CreativeMV.

In deze nieuwsbrief ga ik niet alleen op innovatie, maar geef ik ook een introductie op mijn laatste blog over het nieuwe cultuurbeleid en deel ik graag met je de laatste ontwikkelingen.

Lees de volgende artikelen

– Technieken om innovatie in kaart te brengen
– Belastingheffing in de deeleconomie
– Keynote: Creatie of innovatie
– Aan de slag met de docentenscan
– Innovatie in Nederland niet exclusief hoofdstedelijk
– Ondersteuning wetenschappers van idee naar markt
– Nieuwe definitie voor excellentie

Veel leesplezier!

Hartelijke groeten,

Het bericht Innovatie in NL niet exclusief grootstedelijk verscheen eerst op CreativeMV.

Gerelateerde Expertise en Diensten:

• Beleidsadvies
• Creatieve industrie
• Cultureel ondernemerschap

Aandacht voor erfgoed en historisch-democratisch bewustzijn

Wat mij als eerste opvalt aan het cultuurplan, is de aandacht voor erfgoed en de rol van kunst en cultuur in de vorming van individuen, in de brief genoemd als historisch – democratisch bewustzijn. De kunstenaar wordt weer gezien als degene, die de kijker, het publiek, door verhalen en beelden de eigen voorstelling van de wereld kritisch laat toetsen en ontwikkelen. Dit is ook naar mijn mening zeker een functie van de kunsten, maar we hebben het een tijdje niet zo duidelijk teruggezien in het landelijke cultuurbeleid.

Waar staatssecretaris Zijlstra inging op het cultureel ondernemerschap en de zelfredzaamheid van de sector, en minister Bussemaker op de functie van de creatieve sector voor creativiteit en innovatie in een creatieve economie, ziet Van Engelshoven de rol van de kunsten als kritische bril waardoor het publiek kan kijken naar de omgeving en kan reflecteren op de omgeving en zichzelf. Geen spiegel, maar een bril. Een duidelijk verschil. Een bril, waardoor je kan kijken naar het verleden, heden en de toekomst. Een bril waardoor je kan kijken naar de diversiteit, maar ook naar wat verbindt. [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row height=”small”][vc_column][vc_column_text]

Cultuur als meetlat voor de tijdsgeest

In de plannen wordt cultuur aangegeven als thermometer voor de tijdgeest. Cultuur kan vooruit lopen op de tijdgeest en die (mede)bepalen. Cultuur kan de tijdgeest vangen en ertegenin gaan. Een samenleving met
een sterke culturele sector voelt beter aan wat de tijd vraagt dan een samenleving die het zonder die thermometer moet stellen. Dit is ook een van mijn eigen opvattingen, dus ik vond het interessant om dit terug te lezen in de plannen. De rol voor een balans tussen innovatie en het vertrouwde, ziet ze weggelegd voor het erfgoed. “Een samenleving die louter uit vernieuwing en confrontatie bestaat, is onleefbaar. Een gezonde samenleving kent een evenwicht tussen het nieuwe en het vertrouwde. Een herkenbare leefomgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Monumenten, landschappen en historische gebouwen zijn bakens in een veranderende omgeving.”

Oproep aan stedelijke regio’s: profileer met cultuur

Opvallend in het nieuwe cultuurbeleid, is ook de oproep aan de stedelijke regio’s. Het kabinet ziet een wens van stedelijke regio’s zich meer te profileren met cultuur. Het wil die ontwikkeling in goede samenwerking met de overheden stimuleren. Ze ziet de samenwerking als een belangrijke voorwaarde voor een sterk cultuurbeleid. Het kabinet roept zijn medebestuurders dan ook op om eveneens extra te investeren en van daaruit samen op te trekken. Dit betekent concreet dat wanneer een regio betaalt, het kabinet meebetaalt. En dit het startpunt is van samenwerking.

Dit zie ik wel als een risico, aangezien de gemeenten en regio’s zoveel nieuwe taken hebben gekregen en de aandacht en het geld verdeeld moet worden. Van Engelshoven benoemt letterlijk waar de verantwoordelijkheid van het kabinet ligt, en dus ook waar het stopt. Kwaliteit en verscheidenheid worden als afwegende criteria genoemd. Hiermee komt direct om de hoek kijken, wie bepaalt wat kwaliteit in de kunsten is.

Investeringen

Voor het erfgoed is de komende jaren 325 miljoen extra beschikbaar. Ook investeert het kabinet extra in cultuur en in historisch-democratisch bewustzijn: dit bedrag loopt op van 25 miljoen in 2018, oplopend tot € 50 miljoen
vanaf 2019 en € 80 miljoen structureel vanaf 2020. En waar gaat het geld dan precies naar toe?

Vijf thema’s

De uitwerking van het cultuurbeleid van het kabinet vindt plaats aan de hand van 5 thema’s. Ik zet ze hieronder voor je uiteen met de bijbehorende investeringen van het kabinet.

1. Cultuur maakt nieuwsgierig

In de plannen staat een pleidooi voor cultuureducatie als basis voor de ontwikkeling van jonge mensen. Jongeren leren nieuwsgierig te zijn, en hun creativiteit te ontwikkelen. Nieuwsgierigheid wordt gezien als essentieel voor de slagingskans van een jongere in de huidige open samenleving. Het kabinet vindt dat kunst en cultuur thuis hoort in het curriculum op het primair en voortgezet onderwijs. Muziek heeft een belangrijke intrinsieke waarde en draagt bij aan sociale, emotionele, cognitieve en motorische vaardigheden. Het kabinet wil dat nog meer scholen goed muziekonderwijs kunnen geven.

Investering: 9,1 miljoen in 2018, en 6,4 miljoen per jaar in de jaren 2019-2021.

2. Ruimte voor nieuwe makers en cultuur

Het kabinet wil naast de gerenommeerde gezelschappen en musea, investeren in nieuwe makers. Makers in netwerken, in nieuwe kunstvormen door technologie en mode. Ze investeert in vernieuwing en talentontwikkeling via een nieuw gezamenlijk programma van de zes cultuurfondsen van het rijk.

Investering: 13,4 miljoen in 2018, en 15,6 miljoen per jaar in de jaren 2019-2021.

3. Een leefomgeving met karakter

In de leefomgeving zien we onze cultuurgeschiedenis terug in de archeologische vindplaatsen, monumenten en het landschap. Het kabinet vindt het belangrijk dat er in steden, dorpen en in het landelijk gebied ruimte blijft voor creativiteit. Industrieel erfgoed ziet het kabinet als broedplaats voor vernieuwing. Met creativiteit en ontwerp en vanuit onze traditie van vormgeving wil het kabinet meewerken aan oplossingen die bijdragen aan een leefomgeving met karakter en met kwaliteit. Dit doet het kabinet onder meer met de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp, die de inzet van ontwerp voor maatschappelijke opgaven stimuleert.

Investering: 99,3 miljoen in 2018, en 78 miljoen in 2019, 62,7 miljoen in 2020 en 26,2 miljoen in 2021.

4. Cultuur is grenzeloos

Het beleidskader voor het internationaal cultuurbeleid kent een nadrukkelijke rol toe aan cultuur om sociale en economische belangen van Nederland in het buitenland uit te dragen. Het kabinet investeert extra in de versterking van het internationale culturele profiel van Nederland. Ontwikkeling en vernieuwing zijn van belang,
ook voor een sterke internationale positie van Nederland. Nederland onderscheidt zich door een vernieuwend en onconventioneel profiel. Het bedrag is bestemd voor de cultuurfondsen en moet een impuls aan internationale culturele samenwerking geven.

Investering: 2 miljoen per jaar in de jaren 2018-2021.

5. Een sterke culturele sector

In het vijfde thema sluit het kabinet zich aan bij de reeds ingezette arbeidsmarktagenda. Ze sluit zich aan bij de sector, die zich als doel stelt dat goed werkgeverschap, goed opdrachtgeverschap en goed ondernemerschap ‘het nieuwe normaal worden’. De uitvoering van dit thema zit meer in de integrale aanpak bij bijvoorbeeld de nieuwe subsidieperiode, en de stimulering van de sector om stappen te zetten. Er wordt gesproken over goede voorwaarden voor ondernemerschap, zoals toegang tot financieringsinstrumenten.

Het kabinet laat dit laatste thema met name over aan de sector en ze kiest voor een plek aan de zijlijn. Ik ben er nog niet helemaal over uit, wat ik hiervan vind. Ik vind namelijk dat juist het kabinet een rol heeft in het arbeidsmarktbeleid. En het lijkt erop alsof ze er nog niet helemaal uit is. Dit thema is mager uitgewerkt en wordt nu al niet verbonden met de andere thema’s, terwijl het zich daar juist voor leent.

Investering: geen gereserveerde middelen. De investeringen in de arbeidsmarkt volgen volgens het kabinet in 2019 en 2020, maar zijn dus nog niet geoormerkt. Er is een bedrag opgenomen aan resterende middelen voor cultuur en erfgoed, waaruit het betaald kan worden.

Tenslotte

De woorden ontwikkeling en vernieuwing zijn een rode draad in dit cultuurplan. Het grootste verschil met het vorige kabinet zit in de benadering van de eigenheid van de sector. Waar Bussemaker de sector zag als vliegwiel voor andere sectoren, ziet Van Engelshoven het met name voor het burgerschap en onze leefomgeving. Een klassieke benadering overigens, daar zit op zichzelf niet veel vernieuwing in.

PS: voor deze blog heb ik mijn eerdere blogs over het cultuurbeleid van vorige kabinetten weer eens erbij gezocht. Ben je nieuwsgierig naar de ontwikkeling van het cultuurbeleid in de afgelopen jaren? Lees dan onderstaande blogs.

• Ambitie 2020, Nederland als meest creatieve economie van Europa, 2013, over de ranking, indicatoren en invulling van dit beleid.
• One size fits all: definitievorming van de creatieve industrie, 2013, over de creatieve industrie en de wel of niet bijbehorende kunst- en cultuursector.
• Cultuur beweegt in 2013, 2013, over het nieuwe beleid van minister Bussemaker.
• Het blauwe paard, 2012, met mijn eigen aanbevelingen aan het kabinet.
• Cultureel ondernemerschap, hotter dan hot?, 2012, over de aandacht voor ondernemerschap als conjunctureel verschijnsel.

Het bericht Nieuwe plannen Cultuurbeleid 2018-2021 verscheen eerst op CreativeMV.

Ik ben zeer benieuwd wat de technologische ontwikkelingen de komende jaren doen met deze wortels. De nieuwe mogelijkheden kunnen het mooiste in ons oproepen, en faciliteren. Als we het elkaar ook gunnen…

Laatste updates van dit jaar

In deze laatste update van dit jaar, deel ik graag met je de volgende ontwikkelingen:

– Europa moet nieuwe generatie industriebeleid ontwikkelen
– 2018: Jaar van cultureel erfgoed
– Hoe moet een Europees agentschap voor ontwrichtende innovatie eruit zien?
– Samenwerken aan de toekomst van de smart industry
– Innovatie en ondernemerschap in de digitale industrie

Met veel plezier kijk ik terug op al onze activiteiten en (nieuwe) ontmoetingen in het afgelopen jaar. Dank je wel en graag tot in het nieuwe jaar.

Ik wens je fijne feestdagen en een liefdevol, gezond en ondernemend 2018!

Het bericht That’s why I love mankind verscheen eerst op CreativeMV.

Entrepreneurial Research Day

Gisteren was ik bij de Entrepreneurial Research Day, een middag om te reflecteren op recent onderzoek over entrepreneurial ecosystems en het ondernemerschapsonderwijs. Een paar voor mij interessante inzichten waren:

• Het ontbreekt nog aan harde bewijzen dat ondernemerschapsonderwijs bijdraagt aan een hogere intentie om te gaan ondernemen. Het verband is sterker in de context van landen met relatief zwakke instituten en lage onzekerheidsvermijding. In deze landen is ondernemerschapsonderwijs effectief en wordt de bewustwording verhoogd. In Nederland is dit anders. Ons ondernemerschapsonderwijs sneeuwt als het ware onder.
• Als voorbeeld van hoeveel we aan ondernemerschapsonderwijs doen, in Utrecht komt nog maar 5% van de studenten in het hoger onderwijs tijdens de studie in aanraking met ondernemerschap.
• De leeftijd van 10-15 jaar is het meest geschikt om de bewustwording over ondernemerschap te stimuleren, niet zozeer in het hoger onderwijs.

Ook zou het beleid gericht moeten zijn op het stimuleren van excellent onderwijs voor het creëren van een ambitieuze ondernemerschapscultuur.

In onze masterclass ‘Starters en Startups’, speciaal voor beleidsmakers, gaan we in op de ontwikkeling van effectief ondernemersbeleid. We delen de laatste wetenschappelijk kennis over de ontwikkeling van ondernemerschap, de opzet van een entrepreneurial ecosysteem en de programma’s die werken in de praktijk.

In deze update, deel ik graag met je de volgende laatste ontwikkelingen:

– Boek nu je Kerst- of Nieuwjaarslezing
– Cultuur in Beeld 2016
– De bijdrage van de deeleconomie aan BBP
– Nieuw design CreativeScan
– White paper over de toekomst van werk
– Stimuleren van productiviteit
– Marktfalen bij open innovatie

Hartelijke groet,

Het bericht De keten van ondernemerschap verscheen eerst op CreativeMV.

Menselijk kapitaal als koers voor cultuurbeleid.

Er vallen mij in de beleidsbrief van Bussemaker een aantal zaken op. Ten eerste legt ze de nadruk op de verbinding met de samenleving. Ze schrijft: ”Het bestaansrecht van kunstenaars en culturele instellingen ligt niet zozeer in de sector zelf maar in de verbinding met de samenleving. Ik kies daarom voor een beleid dat prioriteit geeft aan de maatschappelijke waarde van cultuur en aan het belang van creativiteit.” Ik vond dit een best opmerkelijke uitspraak. De instrumentele functie van cultuur is niet alleen van belang voor het geheel van gebruikers van de culturele sector, maar het is ook een bijna noodzakelijk gegeven om de legitimering van het beleid vorm te geven. Waar vanuit traditionele zienswijze creativiteit vaak synoniem was voor kunst, is creativiteit in beleid nu vaak synoniem voor effectiviteit en succes. Creativiteit krijgt vorm als economisch noodzaak en vrijheid. Creativiteit zou zich ook alleen kunnen manifesteren wanneer het gewaardeerd en herkend is in een specifieke culturele context en refereert aan de activiteiten en resultaten, die publieke waarde hebben in die context. Dit betekent, dat doordat het een cultureel concept zou zijn, het ook elk doel kan dienen. En welk doel wordt gekozen, is afhankelijk van het perspectief, ook nu weer. De culturele sector kan de de handschoen ook zelf oppakken en zelf termen als creativiteit, cultuur, creatieve innovatie ander en nieuw leven inblazen.

Culturele en creatieve industrie

Ten tweede trekt Bussemaker de cultuur in haar beleidsbrief los van de creatieve industrie. Ze wil inzetten op een verbinding tussen beiden en zoekt dat met name in kennisdeling en kennis- en talentontwikkeling. Ze ziet het menselijk kapitaal als sleutel om in 2020 de meest creatieve economie van Europa te zijn. Dit komt overeen met het Engelse beleid, waarin creativiteit tevens als vorm van menselijk kapitaal wordt gezien. Op zich vind ik dit geen verkeerde ontwikkeling, gezien het huidige topsectorenbeleid. De creatieve industrie is duidelijk vanuit het topsectorbeleid niet de kunsten en dan kan je het ook meer beter scheiden in je benamingen. Ik ben benieuwd hoe ze precies invulling gaat geven aan de verbinding tussen de culturele en creatieve sector. Het inzetten op langdurige toptalentprogramma’s net als in de sport voor de culturele sector, vind ik ook een goed idee. Op deze wijze gaan kabinetswisselingen niet ten koste van de ontwikkeling en investeringen in de ontwikkeling van de sector.

Kwaliteit

Ten derde valt op het begrip kwaliteit. Kwaliteitsverhoging van cultuur met name aan de organisatorische en procesmatige kant, door doorvoering van digitalisering; door ontwikkeling van goed leiderschap; beoordeling inhoudelijke prestaties van instellingen; en professionalisering van het onderwijs. Opvallend hierin vind ik de keuze voor de procesmatige en organisatorische kant. Ze heeft het niet over ons culturele aanbod, internationale positionering of maakt de koppeling met een toptalentprogramma, wanneer ze spreekt over kwaliteit. Kwaliteit is nu met name efficiënter en effectiever werken. Ik hoop dat ze hierin ook een ondernemende houding meeneemt wanneer ze spreekt over goed leiderschap en professionalisering van het onderwijs.

Actieagenda

Om haar beleidsprioriteiten vorm te geven, heeft Bussemaker een actieagenda opgesteld. De actielijnen, die ze uiteenzet zijn:
1) Cultuureducatie, gericht op het aanboren van het creatief vermogen van kinderen, het ontwikkelen van een creatieve en onderzoekende houding;
2) Ontwikkeling van professioneel talent in de cultuursector en goed leiderschap;
3) Creatieve Industrie om creativiteit en innovatie te verbinden aan nieuwe technologie;
4) Digitalisering;
5) Maatschappelijk dialoog over de maatschappelijke waarde van cultuur en legitimering van het cultuurbeleid.

Cultuur beweegt?

Ja en nee, wat mij betreft. Ik zie enerzijds beweging in de ontwikkeling en het bewustzijn van individuele kunstenaar over zijn positie, kansen en attitude ten opzicht van de markt. Maar dit heeft meer te maken met de sector zelf en is misschien nog meer in werking gezet door het beleid van Zijlstra.
Het valt mij wel op dat cultureel ondernemerschap nog steeds synoniem is voor geld en plan, zowel bij culturele organisaties als fondsen en subsidieregelingen. Er is in mijn ogen nog steeds sprake van een traditionele benadering en dit kan soms juist belemmerend werken. Ook voor cultureel ondernemerschap geldt een balans tussen de zachte en harde kant, tussen de uitvoerders, de ondernemers en het plan en de cijfers, tussen de maatschappelijke en intrinsieke waarde en de economische waarde. Ik mis reflectie op deze balans en aandacht hiervoor in het beleid van de culturele sector. Voor mijn gevoel bewegen de actiepunten van Bussemaker erg in het framework, de kaders van de culturele sector en ontbreekt het in haar brief aan een duidelijke visie. Ik zie bepaalde elementen als digitalisering en cultuureducatie als basisgegeven. Cultuureducatie is al langer aangegeven als mogelijkheid om bij kinderen creativiteit en oplossingsgerichtheid te ontwikkelen en hiervan ben ik voorstander. Tevens laat het kinderen kennis maken met kunst en cultuur, de waarde ervan en draagt het bij aan het warmlopen van het publiek van de toekomst. Digitalisering en Europese regelgeving op het gebied van copyright is noodzakelijk voor de ontwikkelingen in de toekomst. Ik hoop op een meer met Europa afgestemde internationale visie op kunst en cultuur als sector en niet alleen als verbindend element voor Europa. Actiepunt 3 is voortzetting van huidig ingezet beleid van vorige kabinetten. Prima, zolang er maar transparant en eenduidig over wordt gecommuniceerd. Al vind ik het wel een gemis dat creatieve innovatie nog steeds niet wordt opgepakt en kunsten ontbreken in het topsectorbeleid. Technologie blijft leidend en design en media moeten er een mooi jasje omdoen om het te kunnen verkopen aan de klant. Naar mijn mening laat je dan potentie liggen voor de sector zelf.

Groeten,

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Het bericht Cultuur beweegt in 2013 verscheen eerst op CreativeMV.

Hieraan liggen naar mijn mening de volgende oorzaken aan ten grondslag:

• De cultuur van de academies is goed voor de talentontwikkeling maar richt zich teveel eenzijdig op deze artistieke ontwikkeling;
• De normering voor wat kwaliteit is en wat niet en wie dit mag bepalen, is niet transparant;
• Angst en onzekerheid van de sector om zich open te stellen voor de mening en inbreng van niet deskundigen/vakgenoten;
• Kunst als manier om de werkelijkheid te ontsluiten zonder daar de werkelijkheid in te betrekken, waardoor ze niet altijd wordt begrepen;
• Maatschappelijke veranderingen ten aanzien van kunst- en cultuurbeleving.

Kunstwereld in beweging

De discussie die op dit moment wordt gevoerd, kun je toch zeker als waardevol beschouwen. De wereld is aan het veranderen, er komen nieuwe uiting- en belevingsvormen bij en de sector moet daar op anticiperen. Met name kunstinstellingen voeren de discussie. Zij zijn tenslotte het platform, die de kunsten verspreiden. De beeldend kunstenaar zelf hoor ik minder, hij vindt zijn weg wel zoals hij altijd heeft gedaan. Het zijn te meer de academies, de kunstinstellingen en de theater- en muziekgezelschappen, die moeite hebben met de transformatie.

Kennedy: “Art is not a form of propaganda; it is a form of truth.”
Kennedy betoogde tijdens zijn eerbetoon aan dichter Robert Frost (1963) de belangrijke rol van de kunstenaar als nar in de maatschappij:

“The great artist is thus a solitary figure. He has, as Frost said, a lover’s quarrel with the world. In pursuing his perceptions of reality, he must often sail against the currents of his time. This is not a popular role. If sometimes our great artists have been the most critical of our society, it is because their sensitivity and their concern for justice, which must motivate any true artist, makes him aware that our Nation falls short of its highest potential. If art is to nourish the roots of our culture, society must set the artist free to follow his vision wherever it takes him. We must never forget that art is not a form of propaganda; it is a form of truth.”

Deze speech van Kennedy snijdt nog steeds hout en geeft heel duidelijk het bestaansrecht aan van kunst in de maatschappij. Als basis is de (toegevoegde) waarde van kunst is goed te definiëren in een viertal onderdelen:

1. Intrinsieke waarde: de creatie op zichzelf en het autonome artistieke proces voor de kunstenaar zelf;
2. Educatieve waarde: kunst in onderwijs doet aanspraak op creatieve vaardigheden en ontwikkelt de oplossingsgerichtheid van de leerling. Daarnaast draagt het bij aan zelfverwezenlijking en jezelf leren te presenteren. Dit is waardevol voor de leerling zelf en voor de maatschappij;
3. Innovatie & onderzoek: kunst is een bron van vernieuwing;
4. De nar van de maatschappij: kunst geeft vermaak, reflectie en kritiek.

Er wordt gesteld dat bezuinigingen in de culturele sector een signaal zijn dat politici een minder ontwikkelende maatschappij prefereren. Dit vind ik een redenering die veel te kort door de bocht gaat. Omdat je minder geld ergens aan uitgeeft, is het niet belangrijk? Onzin. In het licht van de crisis en bezuinigingen levert iedereen in en dus ook de kunstsector. Een uitermate goed moment om te herbezinnen, wat je als sector bent en waar je naartoe wilt ontwikkelen.Kansen genoeg. De kunstenaar als nar in je bedrijf, waarom niet? Bedrijven schreeuwen om innovatie en inspiratie, dit kan juist de culturele sector bieden. Collecties in depots van musea, digitaliseren enerzijds en anderzijds wanneer mogelijk als kunstuitleen voor bedrijven. Het is mogelijk en de initiatieven zijn er al. Een combinatie van een stukje publieke ontwikkelingsfinanciering, private financieringsbronnen als bedrijven en particulieren en een commercieel business model, is een heel gezonde combinatie. Handig voor het beleid van de overheid, is dat de kunstsector geen zesjesmentaliteit kent, er wordt altijd gestreefd naar het hoogste. Hierop kan heel goed door de overheid worden ingezet; kunstzinnige vorming van de jeugd; talentontwikkeling en innovatie van de kunst.

De overlap van kwaliteit en bereik

In hetzelfde licht, was ik laatst bij een debat van Kunsten’92 over, maar natuurlijk, cultureel ondernemerschap. De overlap van kwaliteit en bereik werd een interessante discussie. Enerzijds werd de belangstelling van het publiek ervaren als het schaarse goed. Nederlanders moeten cultuur (waaronder de kunsten in dit geval) weer een beetje toe-eigenen. Het behoud is onderdeel van burgerschapsvorming en wie we zijn. Dit is nu niet het geval. Hiermee kun je beginnen door te zorgen voor kunst- en cultuuronderwijs en kinderen op vroege leeftijd al een ander beeld en meer kennis over kunst mee te geven. Anderzijds dient de sector interesse te tonen in haar betalende publiek en gezamenlijk op zoek te gaan naar een nieuw evenwicht. De aanwezigen uit de sector achten het delen van waarden met elkaar belangrijker dan het vraagstuk rondom vraag en aanbod. En dit laatste kleeft voor hun aan ondernemerschap. Het kunnen creëren zonder doel, is, volgens de aanwezigen, wat ondernemerschap de das om doet voor de sector. Jammer, want het een hoeft juist het ander niet uit te sluiten. De bezieling is juist de overeenkomstige drijfveer tussen creatie en ondernemerschap.

Waarom is ondernemerschap toch zo’n vies woord? Ik begrijp het simpelweg niet. De overeenkomsten zijn zo groot, met het enige verschil dat de kunstsector haar vraag vaker moet creëren dan de ondernemer die vaak inspeelt op de vraag of de kans die er ligt. Maar sluit het pionierschap van de ondernemer niet uit. Dit is de belangrijkste oorsprong van het bestaan van de meeste bedrijven. Hierin verschilt de kunstenaar echt niet van de zogenaamde ondernemer. Andere doelen hoeven hierin geen wig te slaan. De ondernemer bestaat niet, maar de creatieve entrepreneur echt wel. Er zijn prachtige voorbeelden om ons heen, je moet ze wel willen zien.

Het bericht Cultureel ondernemerschap, hotter dan hot? verscheen eerst op CreativeMV.