Daarom schrijft de minister in haar brief: “De culturele basisinfrastructuur moet het beste bevatten dat het culturele leven te bieden heeft. We koesteren de orkesten, theaters en dansgezelschappen die geweldige kwaliteit leveren. Daarnaast moeten nieuwe vormen, andere genres en nieuw publiek er een plaats in krijgen. Ook is het belangrijk dat kunstenaars een eerlijke beloning ontvangen voor hun inspanningen.”

De nieuwe uitgangspunten worden gebruikt voor de samenstelling van de basisinfrastructuur. Dat zijn de culturele instellingen die een directe subsidie van het rijk ontvangen. Minister Van Engelshoven is tot haar visie gekomen na het advies van de Raad voor Cultuur en vele gesprekken met makers, instellingen en bestuurders.

Eerlijke beloning

In de komende periode moeten instellingen de Fair Practice Code onderschrijven. Door de Fair Practice Code als subsidievoorwaarde op te nemen, moeten instellingen zich houden aan afspraken die in de sector zijn gemaakt over eerlijk loon, zoals de cao en honoreringsrichtlijnen. Provincies en gemeentes delen dit uitgangspunt, zodat eerlijke beloning de norm wordt in de culturele sector.

Daarnaast wordt geïnvesteerd in maatregelen die de verdienmogelijkheden van de sector vergroten. Zo komt er een structurele voorziening voor professionele ontwikkeling.

Cultuureducatie

Ook kiest de minister voor cultuuronderwijs. Het programma Cultuureducatie met kwaliteit wordt doorgezet. Bovendien ontvangen alle deelnemende gemeenten in de periode 2021-2024 hetzelfde bedrag per leerling. De minister investeert in goed cultuuronderwijs. Ze stelt extra geld beschikbaar gesteld voor filmonderwijs, museumbezoek door scholieren, muziekonderwijs en leesbevordering.

In de curriculumherziening is kunst en cultuur één van de leergebieden die tot het curriculum gaat behoren. Het streven is de Tweede Kamer in 2021 een voorstel voor geactualiseerde onderwijsdoelen te sturen. Van Engelshoven kiest voor integraal cultuuronderwijs en geef niet langer voorrang aan bepaalde kunstdisciplines, zoals muziekonderwijs.

Samenwerking regio’s

In de nieuwe cultuurperiode wordt intensief samengewerkt met de stedelijke regio’s. Er komt onder andere een matchingsregeling met regio’s om overal in Nederland culturele innovatie te stimuleren. Rijk en regio investeren samen in jonge initiatieven, die zo hun plannen tot bloei kunnen laten komen.

Professionalisering en ondernemerschap

Van Engelshoven kiest in 2020 voor een eenmalige investering van € 15 miljoen voor een structurele voorziening voor permanente professionele ontwikkeling. Deze richt zich op mensen die in de culturele en creatieve sector werken. In de periode 2021-2024 investeert de minister hierin jaarlijks € 1 miljoen. Van Engelshoven creëert een plek in de basisinfrastructuur voor een bovensectorale ondersteunende instelling op het gebied van professionalisering en ondernemerschap. Ze zet hiervoor de middelen in die nu op projectbasis beschikbaar zijn. De instelling heeft als taak om onafhankelijke informatie te geven over financiering, ondernemerschap en besturen. De instelling dient goed in te spelen op de behoefte van het veld, collectieve vertegenwoordigers, opleidingen en financiers en op het platform voor professionele ontwikkeling dat de sector ontwikkelt.

Een eigen inkomsteneis veroorzaakt bij instellingen een grote administratieve lastendruk. Omdat de eigen inkomsten van instellingen de afgelopen jaren zijn gestegen en daarmee de praktische betekenis van de eigeninkomstennorm afneemt, schaft Van Engelshoven deze af. “Ik blijf een goede bedrijfsvoering en diverse financieringsmix belangrijk vinden. Ik geef dit als een beoordelingscriterium mee aan de Raad voor Cultuur. Toepassing van de Fair practice code is een subsidievoorwaarde”.

Het bericht Cultuurbeleid 2021-2024: cultuur voor iedereen verscheen eerst op CreativeMV.

Gerelateerde Expertise en Diensten:

• Beleidsadvies
• Creatieve industrie
• Cultureel ondernemerschap

Aandacht voor erfgoed en historisch-democratisch bewustzijn

Wat mij als eerste opvalt aan het cultuurplan, is de aandacht voor erfgoed en de rol van kunst en cultuur in de vorming van individuen, in de brief genoemd als historisch – democratisch bewustzijn. De kunstenaar wordt weer gezien als degene, die de kijker, het publiek, door verhalen en beelden de eigen voorstelling van de wereld kritisch laat toetsen en ontwikkelen. Dit is ook naar mijn mening zeker een functie van de kunsten, maar we hebben het een tijdje niet zo duidelijk teruggezien in het landelijke cultuurbeleid.

Waar staatssecretaris Zijlstra inging op het cultureel ondernemerschap en de zelfredzaamheid van de sector, en minister Bussemaker op de functie van de creatieve sector voor creativiteit en innovatie in een creatieve economie, ziet Van Engelshoven de rol van de kunsten als kritische bril waardoor het publiek kan kijken naar de omgeving en kan reflecteren op de omgeving en zichzelf. Geen spiegel, maar een bril. Een duidelijk verschil. Een bril, waardoor je kan kijken naar het verleden, heden en de toekomst. Een bril waardoor je kan kijken naar de diversiteit, maar ook naar wat verbindt. [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row height=”small”][vc_column][vc_column_text]

Cultuur als meetlat voor de tijdsgeest

In de plannen wordt cultuur aangegeven als thermometer voor de tijdgeest. Cultuur kan vooruit lopen op de tijdgeest en die (mede)bepalen. Cultuur kan de tijdgeest vangen en ertegenin gaan. Een samenleving met
een sterke culturele sector voelt beter aan wat de tijd vraagt dan een samenleving die het zonder die thermometer moet stellen. Dit is ook een van mijn eigen opvattingen, dus ik vond het interessant om dit terug te lezen in de plannen. De rol voor een balans tussen innovatie en het vertrouwde, ziet ze weggelegd voor het erfgoed. “Een samenleving die louter uit vernieuwing en confrontatie bestaat, is onleefbaar. Een gezonde samenleving kent een evenwicht tussen het nieuwe en het vertrouwde. Een herkenbare leefomgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Monumenten, landschappen en historische gebouwen zijn bakens in een veranderende omgeving.”

Oproep aan stedelijke regio’s: profileer met cultuur

Opvallend in het nieuwe cultuurbeleid, is ook de oproep aan de stedelijke regio’s. Het kabinet ziet een wens van stedelijke regio’s zich meer te profileren met cultuur. Het wil die ontwikkeling in goede samenwerking met de overheden stimuleren. Ze ziet de samenwerking als een belangrijke voorwaarde voor een sterk cultuurbeleid. Het kabinet roept zijn medebestuurders dan ook op om eveneens extra te investeren en van daaruit samen op te trekken. Dit betekent concreet dat wanneer een regio betaalt, het kabinet meebetaalt. En dit het startpunt is van samenwerking.

Dit zie ik wel als een risico, aangezien de gemeenten en regio’s zoveel nieuwe taken hebben gekregen en de aandacht en het geld verdeeld moet worden. Van Engelshoven benoemt letterlijk waar de verantwoordelijkheid van het kabinet ligt, en dus ook waar het stopt. Kwaliteit en verscheidenheid worden als afwegende criteria genoemd. Hiermee komt direct om de hoek kijken, wie bepaalt wat kwaliteit in de kunsten is.

Investeringen

Voor het erfgoed is de komende jaren 325 miljoen extra beschikbaar. Ook investeert het kabinet extra in cultuur en in historisch-democratisch bewustzijn: dit bedrag loopt op van 25 miljoen in 2018, oplopend tot € 50 miljoen
vanaf 2019 en € 80 miljoen structureel vanaf 2020. En waar gaat het geld dan precies naar toe?

Vijf thema’s

De uitwerking van het cultuurbeleid van het kabinet vindt plaats aan de hand van 5 thema’s. Ik zet ze hieronder voor je uiteen met de bijbehorende investeringen van het kabinet.

1. Cultuur maakt nieuwsgierig

In de plannen staat een pleidooi voor cultuureducatie als basis voor de ontwikkeling van jonge mensen. Jongeren leren nieuwsgierig te zijn, en hun creativiteit te ontwikkelen. Nieuwsgierigheid wordt gezien als essentieel voor de slagingskans van een jongere in de huidige open samenleving. Het kabinet vindt dat kunst en cultuur thuis hoort in het curriculum op het primair en voortgezet onderwijs. Muziek heeft een belangrijke intrinsieke waarde en draagt bij aan sociale, emotionele, cognitieve en motorische vaardigheden. Het kabinet wil dat nog meer scholen goed muziekonderwijs kunnen geven.

Investering: 9,1 miljoen in 2018, en 6,4 miljoen per jaar in de jaren 2019-2021.

2. Ruimte voor nieuwe makers en cultuur

Het kabinet wil naast de gerenommeerde gezelschappen en musea, investeren in nieuwe makers. Makers in netwerken, in nieuwe kunstvormen door technologie en mode. Ze investeert in vernieuwing en talentontwikkeling via een nieuw gezamenlijk programma van de zes cultuurfondsen van het rijk.

Investering: 13,4 miljoen in 2018, en 15,6 miljoen per jaar in de jaren 2019-2021.

3. Een leefomgeving met karakter

In de leefomgeving zien we onze cultuurgeschiedenis terug in de archeologische vindplaatsen, monumenten en het landschap. Het kabinet vindt het belangrijk dat er in steden, dorpen en in het landelijk gebied ruimte blijft voor creativiteit. Industrieel erfgoed ziet het kabinet als broedplaats voor vernieuwing. Met creativiteit en ontwerp en vanuit onze traditie van vormgeving wil het kabinet meewerken aan oplossingen die bijdragen aan een leefomgeving met karakter en met kwaliteit. Dit doet het kabinet onder meer met de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp, die de inzet van ontwerp voor maatschappelijke opgaven stimuleert.

Investering: 99,3 miljoen in 2018, en 78 miljoen in 2019, 62,7 miljoen in 2020 en 26,2 miljoen in 2021.

4. Cultuur is grenzeloos

Het beleidskader voor het internationaal cultuurbeleid kent een nadrukkelijke rol toe aan cultuur om sociale en economische belangen van Nederland in het buitenland uit te dragen. Het kabinet investeert extra in de versterking van het internationale culturele profiel van Nederland. Ontwikkeling en vernieuwing zijn van belang,
ook voor een sterke internationale positie van Nederland. Nederland onderscheidt zich door een vernieuwend en onconventioneel profiel. Het bedrag is bestemd voor de cultuurfondsen en moet een impuls aan internationale culturele samenwerking geven.

Investering: 2 miljoen per jaar in de jaren 2018-2021.

5. Een sterke culturele sector

In het vijfde thema sluit het kabinet zich aan bij de reeds ingezette arbeidsmarktagenda. Ze sluit zich aan bij de sector, die zich als doel stelt dat goed werkgeverschap, goed opdrachtgeverschap en goed ondernemerschap ‘het nieuwe normaal worden’. De uitvoering van dit thema zit meer in de integrale aanpak bij bijvoorbeeld de nieuwe subsidieperiode, en de stimulering van de sector om stappen te zetten. Er wordt gesproken over goede voorwaarden voor ondernemerschap, zoals toegang tot financieringsinstrumenten.

Het kabinet laat dit laatste thema met name over aan de sector en ze kiest voor een plek aan de zijlijn. Ik ben er nog niet helemaal over uit, wat ik hiervan vind. Ik vind namelijk dat juist het kabinet een rol heeft in het arbeidsmarktbeleid. En het lijkt erop alsof ze er nog niet helemaal uit is. Dit thema is mager uitgewerkt en wordt nu al niet verbonden met de andere thema’s, terwijl het zich daar juist voor leent.

Investering: geen gereserveerde middelen. De investeringen in de arbeidsmarkt volgen volgens het kabinet in 2019 en 2020, maar zijn dus nog niet geoormerkt. Er is een bedrag opgenomen aan resterende middelen voor cultuur en erfgoed, waaruit het betaald kan worden.

Tenslotte

De woorden ontwikkeling en vernieuwing zijn een rode draad in dit cultuurplan. Het grootste verschil met het vorige kabinet zit in de benadering van de eigenheid van de sector. Waar Bussemaker de sector zag als vliegwiel voor andere sectoren, ziet Van Engelshoven het met name voor het burgerschap en onze leefomgeving. Een klassieke benadering overigens, daar zit op zichzelf niet veel vernieuwing in.

PS: voor deze blog heb ik mijn eerdere blogs over het cultuurbeleid van vorige kabinetten weer eens erbij gezocht. Ben je nieuwsgierig naar de ontwikkeling van het cultuurbeleid in de afgelopen jaren? Lees dan onderstaande blogs.

• Ambitie 2020, Nederland als meest creatieve economie van Europa, 2013, over de ranking, indicatoren en invulling van dit beleid.
• One size fits all: definitievorming van de creatieve industrie, 2013, over de creatieve industrie en de wel of niet bijbehorende kunst- en cultuursector.
• Cultuur beweegt in 2013, 2013, over het nieuwe beleid van minister Bussemaker.
• Het blauwe paard, 2012, met mijn eigen aanbevelingen aan het kabinet.
• Cultureel ondernemerschap, hotter dan hot?, 2012, over de aandacht voor ondernemerschap als conjunctureel verschijnsel.

Het bericht Nieuwe plannen Cultuurbeleid 2018-2021 verscheen eerst op CreativeMV.

De creatieve industrie als aanjager voor meer welzijn, meer welvaart en echte innovaties. Een waarde die door veel meer sectoren gebruikt kan worden! Voor innovatiekracht, een echt onderscheidend vermogen en een beter resultaat.

De kracht van de creatieve industrie zit naar mijn mening in de volgende drie aspecten:

1. Creëren: de waarde van creatie is écht iets anders kunnen doen. Iets oorspronkelijks!
2. Innoveren: hun manier van innoveren is écht loslaten en anders kijken.
3. Aanpassingsvermogen aan andere sectoren: niks tunnelvisie, flexibiliteit is hun handelsmerk.

Deze drie aspecten maken het voor iedere MKB-ondernemer waardevol om in contact te komen met de creatieve sector. Belangrijk daarbij is wel dat de ondernemer een duidelijke vraag of probleem heeft waarvoor hij of zij een creatieve, originele oplossing zoekt. Alleen dan komt er immers een concreet resultaat op tafel.

Ervaringen met de creatieve industrie uit de praktijk

Meerdere keren heb ik maakbedrijven mogen koppelen aan creatieve professionals. Zij waren verrast door het resultaat. Dat leverde positieve reacties zoals:

• Het contact met een creatieve professional was voor ons na de eerste ontmoeting al geslaagd. We deden ontwikkeling altijd in eigen beheer. In het eerste gesprek zijn er al nieuwe inzichten ontstaan in manier van aanpak, ontwerpproces en manier van “kijken”.
• We organiseren nu zelf ieder kwartaal een creatieve Creativiteit kun je ophalen!
• Hier waren we dus zelf nooit opgekomen, hoe is het mogelijk dat we dat zelf niet zagen, zo voor de hand liggend.
• Nieuwe wereld met nieuwe relevante andere contacten, ook richting kennisinstellingen
• Mijn vooroordeel is geheel weggenomen. Dit is een werkend en aansprekend compleet nieuw design en helpt ons op dit moment door de crisis.

Twee werelden verbinden voor succes

Vanuit mijn marketingachtergrond weet ik één ding: blijf als ondernemer altijd kijken naar de wensen, (latente) behoeften en het koopgedrag van je (potentiële) klanten. De bekende valkuil is dat bedrijven uit alle sectoren (inclusief de creatieve industrie)  te veel  uitgaan van het eigen aanbod en hoe zij dat  kunnen verbeteren. Maar wil je écht innoveren dan moet je durven loslaten. In de huidige  economie wordt het steeds belangrijker om je te onderscheiden en te vernieuwen. Nu nieuwe ontwikkelingen als Smart Industry, Internet of Things, aandacht-, beleving- en duurzaamheidseconomie belangrijk worden, liggen er echte kansen voor samenwerking met een creatieve professional. De kans om aandacht te krijgen en succesvol te zijn omdat je als eerste iets “anders” doet! Misschien zelfs wel marktverstorend bent! Door compleet anders en nog beter te voorzien in de veranderende behoefte van je (potentiële) klant.

Voorwaarde is dat verschillende sectoren elkaar weten te vinden. Hoewel de kloof tussen de twee werelden smaller wordt is deze nog lang niet gedicht. De manier van denken en werken loopt nog op veel punten uiteen waardoor er (nog) onvoldoende aansluiting is. De verschillende sectoren kunnen zich meer bewust zijn van de waarde van creatie voor meer welzijn, meer welvaart en echte innovaties. Die waarde is er! Ga ermee aan de slag en u ontdekt het.

Wilt u meer informatie? Ik wil mijn ervaringen graag met u delen.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column width=”1/6″][vc_column_text][vc_single_image image=”8906″ img_size=”large” style=”vc_box_circle_2″ image_hovers=”false”][/vc_column_text][/vc_column][vc_column width=”2/3″][vc_column_text]Paul Jansman
Adviseur Ondernemersondersteuning
Kamer van Koophandel
Paul.Jansman@kvk.nl[/vc_column_text][us_separator size=”custom” height=”32px”][/vc_column][vc_column width=”1/6″][/vc_column][/vc_row]

Het bericht De innovatiekracht van de creatieve industrie verscheen eerst op CreativeMV.

Gerelateerde Keynotes en Workshops:

• Innovate Masterclass
• Creatie of Innovatie?

Begripsvorming

Kunst

In de titel van deze blog leg ik de relatie tussen kunst, creativiteit en innovatie. Met kunst doel ik hier met name op het bijbehorende creatieve proces. Want wat kunst is of de definitie van kunst is, dat is nog best een lastig te beantwoorden vraag. Lastig, omdat vaak ‘het publiek’, de criticus, de zogenaamde expert en de maker zelf bepaalt wat kunst is. Een werk wordt vanuit deze gedachte tot kunst benoemd. Volgens Ellen Winner (Invented worlds, The psychology of the arts) zit het probleem van definiëring van kunst, in de breedte en het gebrek aan eenduidige overeenkomsten. Kunstwerken kunnen bijvoorbeeld typerend zijn door het uiten van emoties, echter onderscheidt zij zich hierin niet. Wanneer je kunst benadert als open concept zonder specifieke of noodzakelijke eigenschappen, dan opent dit de mogelijkheid tot vele uitingsvormen (Morris Weitz, 1956). De vraag aan kunstenaars, waarom ze creëren, wordt vaak beantwoord met de sterke intrinsieke behoefte om te creëren. Freud was van mening dat de totstandkoming van de inhoud van een kunstwerk op dezelfde wijze plaatsvindt als van dromen; de vervulling van een onbewuste wens. In de loop van de jaren waren er medestanders en tegenstanders van de benadering van Freud.

Innovatie

De definitie van innovatie wordt in veel gevallen aangeduid met een concept van vernieuwing. Dit zou nodig zijn om innovatie te kunnen onderscheiden van verandering. Innovatie heeft vaak verandering tot gevolg, maar verandering niet altijd innovatie. Er ligt een onderscheid tussen alternatieven en inspiratie en echt nieuw en originaliteit. Het succes van een innovatie ligt met name in de erkenning en toepassing van de innovatie. De bestempeling van een product, dienst of proces als een innovatie, wordt door plaats, tijd en de gebruiker wordt bepaald. Succesvolle commercialisatie van de innovatie wordt door de OECD ook als een belangrijk element beschouwd ter onderscheiding van de uitvinding.

Verband kunst en creativiteit

Het verband tussen kunst en creativiteit ligt met name in het creatieproces en originaliteit. Beiden zijn op zoek naar problemen, om ze te vinden en op te lossen. Bij zowel de productie van kunst als een creatief idee, vindt een moment van toetsing en erkenning plaats door de omgeving. Van creativiteit wordt nog meer toepasbaarheid en effectiviteit vereist dan van kunst. Originaliteit van een idee is niet voldoende. Kunst levert op zichzelf voor de omgeving ook iets op en dat is vermaak of een spiegel voor de maatschappij.

Verband creativiteit en innovatie

De verbindende schakel tussen creativiteit en innovatie is het woord ‘nieuw’. Een toepassing van creativiteit leidt tot innovatie. Dit kan op verschillende niveaus plaatsvinden. Om tot innovatie te komen worden stappen doorlopen die na onderzoek naar creativiteit en creatieve personen zijn gemodelleerd in een creatief proces. Ondanks dat creativiteit alleen waarde zou hebben in combinatie van originaliteit en effectiviteit, kan innovatie niet zonder creativiteit en dit maakt het nog belangrijker voor beleid. De waardering voor toepassing van creativiteit, innovatie, is echter tijdelijk, en afhankelijk van de context waarin het wordt gezien.

Kunst, creativiteit & innovatie

Wat kunst, creativiteit en innovatie met elkaar verbindt is verandering. Het bevindt zich in een circulair proces, dat in het proces, de tijd en aanwezige context een voortdurende toetsing ondergaat van relevantie.

De bijdrage van kunst aan het innovatieproces wordt nationaal en internationaal projectmatig met bedrijven uitgeprobeerd, maar wordt (nog) niet geadopteerd door overheden. Wetenschappelijk onderzoek naar de effecten is bijna niet beschikbaar. De vraag die gesteld zou moeten worden, is: geeft het creatieve proces in de kunsten, kennis en versnelling aan creativiteit voor innovatie? Onderzoek van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht om inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden om kunstenaar in te schakelen bij bedrijfsinnovaties, benoemt met name de individuele kwaliteiten van de kunstenaar als van belang voor de initiële fase van het creatieve proces. Het onderzoek geeft een indicatie maar is te beperkt om er echt conclusies uit te kunnen trekken.

Een duidelijk verschil tussen het creatieve proces van een kunstenaar en voor een innovatie zit in het doel van het creatieve proces. Uit onderzoek blijkt, dat de kunstenaar in het proces meer geïnteresseerd is in het vinden van nieuwe uitdagende problemen, dan het oplossen ervan (ondanks dat ze dat wel doet). De motivatie om te creëren ligt in deze ontdekkingstocht, het daadwerkelijk begrijpen en het weten. Terwijl het innovatieproces enkel en alleen gericht is op het oplossen van een gedefinieerde probleem. Dit is ook de reden waarom in de ‘creative problem solving’ processen zoveel aandacht wordt gegeven aan de probleemformulering en het ontrafelen daarvan.

Een derde relatie bestaat op het gebied van verkoop en aansluiten op de belevingsbehoefte van de klant/eindgebruiker. De creatieve sector en dan met name de sectoren design en media worden in het overheidsbeleid van belang geacht voor innovatie om deze reden. Andere sectoren hebben de kennis en vaardigheden over design en vorm nodig om het (technologisch) innovatieve product te laten voldoen aan de behoeften van de markt en in het gevecht met concurrenten om de gunst van de klant.

Het bericht Waar ontmoeten kunst, creativiteit en innovatie elkaar? verscheen eerst op CreativeMV.

Belangrijk inspirator en wereldwijd aanjager van de kansen van de creative industrie lijkt Richard Florida met zijn boek ‘The rise of the creative class’ uit 2002. Echter wordt de toegevoegde waarde van creativiteit en de creatieve industrie in beleid al langere tijd bejubeld en bekritiseerd.

Hiermee gepaard gaat een discussie over de definitievorming van de creatieve industrie. De discussie reikt zich van de flexibiliteit van de term cultuur, waarvan men kan afvragen of dit op de culturele sector van toepassing is, van zogenaamde hoge en lage cultuur, tot een breed geformuleerde bedrijfscyclus die betrokken is bij het culturele eindproduct.

De discussie over de definitievorming wordt echter genegeerd en overvleugeld door de belangen van de overheid om de sector in te zetten voor andere doeleinden. Het heeft geleid tot economische beleid voor de sector. De creatieve industrie wordt als vehikel ingezet en wordt gezien als katalysator voor de economie.

One size fits all?

Het idee van een culturele industrie is in de 19de eeuw met de opkomst van de burgerij en de massaproductie ontstaan. Duitse sociaal filosofen Theodor Adorno en Max Horkheimer waren de eerste die het begrip ‘culturele industrie’ hebben geïntroduceerd. Het was een poging om kritische aandacht op de vercommercialisering van de kunsten, als erfenis van de verlichting, te vestigen. De twee filosofen gaven al een voorbode voor de ontwikkelingen in de toekomst.

De positie en betekenis van de kunsten kreeg een dominantere plaats door de totstandkoming van de Europese Gemeenschap. Na WOII zag het Europese beleid met name in de kunsten de mogelijkheid om democratie te bevorderen en had als doel kunst toegankelijk te maken voor het grotere publiek. Dit had tot gevolg dat de culturele industrie de kans kreeg om te groeien en zich te ontwikkelen, mede door de vrijgemaakte subsidies. De nadruk lag op specifieke sectoren als film, media en cultureel erfgoed.

Australië als creatieve natie

De Australische overheid onder leiding van premier Paul Keaton sprak in 1994 voor het eerst over het creëren van een creatieve natie. Keaton ging ervan uit dat cultuur welvaart creëert, waarde toevoegt en bijdraagt aan innovatie, marketing en design. De mate van creativiteit bepaalt het vermogen te reageren op nieuwe economische ontwikkelingen en druk. Dit gedachtegoed werd al snel overgenomen door landen als Canada, Nieuw-Zeeland en Engeland. Engeland bracht onder leiding van premier Blair de creatieve industrie als economisch vliegwiel naar Europa en richtte een Creative Industries Taskforce op. Socioloog Hans Mommaas introduceerde in 2004 het voordeel van een creatieve cluster als vereiste voor de zich ontwikkelende kenniseconomie in Nederland. Hierin legde hij de nadruk op citymarketing, stimulering van een ondernemende houding van kunst en cultuur, aanmoedigen van innovatie en creativiteit, het blazen van nieuw leven in oude gebouwen, en het stimuleren van culturele diversiteit en democratie. De voordelen van deze clustervorming, voor innovatie en economische groei, was eerder al door econoom Schumpeter in zijn ‘Innovation Theory’ (1912) beschreven. De aantrekkingskracht voor politici om beleidsmatig te kiezen voor de creatieve industrie ligt ook nu in dit innovatievermogen.

Cultuur in beeld

In een definitievorming van het Ministerie van Economische Zaken en Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 2005, werd de creatieve industrie uiteengezet door drie subsectoren, te weten: kunsten, media en entertainment en de creatieve zakelijke dienstverlening. Het is een uiteenlopende verzameling sectoren, waarin creativiteit centraal staat. Naast de initieel creërende sectoren, worden ook productie en distributie opgenomen als belangrijke schakels in de waardeketen.

In een vorig jaar verschenen onderzoeksrapport ‘Cultuur in beeld 2012’ van het Ministerie van OC&W valt vormgeving en mode, architectuur en nieuwe media onder de creatieve industrie en vallen met name de kunsten buiten beeld. De in 2005 gemaakte driedeling, betreffende de kunsten, media & entertainment en creatieve zakelijke dienstverlening, vallen in deze rapportage onder de culturele sector. De keuze voor deze opdeling is te begrijpen als je de aanpak van het huidige topsectorbeleid kent, waarin de nadruk wordt gelegd op deze specifieke sectoren in plaats van alle oorspronkelijk hieronder vallende sectoren. Het komt overeen met de keuze die Engeland al veel eerder maakte in haar beleid. Engeland maakt een duidelijk onderscheid tussen de creatieve en culturele industrie. Onder de creatieve industrie vallen niet de kunsten.

Europese definiëring

Niet alleen op nationaal en regionaal niveau in Nederland zijn er verschillen in de definitievorming van de creatieve industrie, maar ook in Europa en zijn verschillende lidstaten. Waar in landen als Spanje en Italië bijvoorbeeld gastronomie (voedsel en wijn) onder de creatieve industrie valt, voegen sommige Scandinavische landen en Engeland ICT toe aan de sectoren.

De verschillen zitten in de gehanteerde definitie, het aantal behorende sectoren en de combinatie van sectoren. Het lijkt er sterk op dat de definiëring van de creatieve industrie door de verschillende overheden van de Europese lidstaten cultuur en doelbepaald is.

De Europese Unie zelf hanteert twee verschillende definities. In het gepubliceerde groenboek ‘Unlocking the potential of cultural and creative industries’ van DG Onderwijs en Cultuur, onderdeel van de Europese Commissie, wordt de creatieve industrie gedefinieerd als een industrie die goederen en diensten produceert en distribueert die gezien hun specifieke aard, aanwending of doel, vorm geven aan cultuuruitingen of deze overbrengen, ongeacht hun eventuele commerciële waarde. Naast de traditionele kunstsector (podiumkunsten, beeldende kunsten, cultureel erfgoed waaronder de publieke sector) omvatten zij film, dvd en video, televisie en radio, videospelletjes, nieuwe media, muziek, boeken en tijdschriften. ICT en cultuurtoerisme vallen erbuiten. Publieke en commerciële organisaties vallen onder dezelfde groep.
De tweede definitie is van DG Enterprise van de Europese Commissie en definieert de creatieve industrie als iedereen, die zich bezig houdt met de creatie van te vermarkten producten, diensten en activiteiten, die voor hun waarde afhankelijk zijn van een creatieve of artistieke inbreng.

Ik kan maar één conclusie trekken en dat is dat het beeld diffuus is geworden. Is dat erg? Ik denk dat niet veel mensen er wakker van zullen liggen. Wat ik wel merk in de praktijk, is dat er verwarring ontstaat voor wie bijvoorbeeld bepaalde bijeenkomsten of regelingen zijn bedoeld. Ook zijn de verschillen in definitievorming voor onderzoek zeer onhandig en niet transparant. Je vergelijkt al snel appels met peren. Ook vind ik dat er een verkeerd beeld is ontstaan over de topsector creatieve industrie en de ambities, die ermee samenhangen.

In mijn volgende blog zal ik ingaan op het realisme van de ambitie van Nederland als meest creatieve economie van Europa in 2020.

Groeten,

Het bericht One size fits all: definitievorming van de creatieve industrie verscheen eerst op CreativeMV.

Het blauwe paard

Omdat de ontwikkeling van de cultuursector mij zeer aan het hart gaat, wil ik graag op deze wijze mijn bijdrage aan de discussie en beleidsvorming leveren. Om een goede afweging voor beleid te maken, is het naar mijn mening belangrijk, heel helder te hebben waar we nu staan, wat onze doelen zijn en vervolgens hoe we die gaan bereiken met behulp van beleidsvorming. Ik zie de fase waarin de culturele sector nu verkeerd als transformatiefase. Ik noem deze fase ‘Het blauwe paard’. Waarom? Het Blauwe paard, een schilderij van Franz Marc, staat voor mij symbool voor waar de culturele sector voor staat. Marc heeft de kleur blauw gekozen, omdat die kleur volgens hem de kracht van paarden weergeeft. Door middel van kleur laat hij iets zien van het innerlijk van het paard. Hij vervormt de werkelijkheid om kracht en energie uit te drukken. Het is een expressionistisch schilderij, waarbij de gevoelswaarde, het onderbewuste, dat de kunstenaar ervaart naar aanleiding van het onderwerp, de boventoon voert. Er wordt wel gezegd:”Het expressionisme kent maar één wet: dat er geen wetten zijn, en dat die dan ook niet opgelegd mogen worden.” Dit is nodig om tot nieuwe vormen, lees in mijn symboliek, nieuw beleid van zowel overheid, de Kunstacademies als de uitvoerenden zelf, te komen. Laat oude gedachten en conventies los en creëer nieuw effectief beleid volop kansen voor ontwikkeling, kwaliteit en vraag naar cultuur.

“Kunst beoogt het onaardse leven dat achter alles leeft te onthullen en de spiegel van het leven te breken opdat we het wezenlijke in het gezicht kunnen zien.”

Franz Marc (1880-1916)

Een blauwdruk van de huidige situatie & ontwikkelingen

Vanuit mijn eigen ervaringen, interviews, onderzoek en debatten, kom ik tot de volgende analyse van de huidige situatie en kansen voor de sector.

• Kunstacademies hebben autonoom denken centraal staan. De kunstenaar staat buiten de maatschappij. Ze is een spiegel, maar geen speler.
• De sector moet meer op zoek naar aansluiting op de beleving van het publiek. Door middel van interactie met het publiek, storytelling en cocreatie.
• De sector bevindt zich in een conservatieve cocon, wat tegenstrijdig is met alles waarvoor ze staat.
• Kunstenaars kunnen vernieuwing brengen voor andere sectoren.
• De kunstenaar kan weer de nar zijn voor organisaties en de maatschappij.
• Een constante goede kwalitatieve reputatie van de kunstenaar is erg belangrijk om waarde(ring) te behouden.
• Kunstenaars moeten zich meer bewust worden van de financiële waarde van hun kunstuiting.
• Artistieke ontwikkeling en experiment kosten tijd. Dit is een onderschat gegeven voor deze sector, in tegenstelling tot technologische ontwikkeling en onderzoek. Vele kunstenaars hebben bijbanen om ondertussen een boterham te kunnen eten.
• De culturele sector heeft in principe te maken met een imperfecte markt, daarin verschilt ze van andere sectoren.
• Er is te weinig expositieruimte voor opkomend beeldend kunstenaars.
• Er zijn te veel lokale theaters.
• Kunst draagt bij aan de schoonheid van en prettig verblijf in onze leefomgeving. Neem bijvoorbeeld de tentoonstelling Artzuid in Amsterdam Zuid. Bewoners zamelen nu geld in om kunst te behouden in hun wijk.
• Ondernemerschap is door de jaren heen een terugkomend thema in overheidsbeleid. Het wordt door subsidieverkrijgende organisaties meer gezien als opgelegde maatregel en bedreiging dan als kans. Begrip en inzicht ontbreekt van beide kanten.
• 10% van de culturele sector wordt gesubsidieerd. Na WO II is nationaal kunstbeleid en daarmee subsidieverstrekking aan culturele instellingen ontstaan, de vierjarige termijn van de cultuurnota systematiek is in 1984 ingevoerd.
• Culturele bedrijven zijn relatief klein van grootte (zogenaamde SME’s, Small Enterprises), de organisatiegraad wordt door adviesorganen als de SER als minimaal beschouwd. Het ontbreekt aan samenwerking tussen de vele platforms, vakorganisaties en projecten in de sector.
• De culturele sector is onderdeel van de creatieve sector. Deze creatieve sector bevat de autonome kunstenaar, maar ook de media en zakelijke creatieve dienstverlening. De overheid heeft moeite met benadering en centraal beleid voor deze diverse en opgedeelde groep.
• De schil om de creatieve sector heen verdient met name het geld, denk aan merchandising, consultancy, onderzoeksbureaus.
• De historische en intellectuele discussie omtrent ‘wat is kunst?’ en ‘wie bepaalt?’, blijft en ontwikkelingen in cultuur, maatschappij en economie zijn van belang en invloed. Erkenning hiervan is nodig om te komen tot een consistent beleid.
• De sector is door Zijlstra en Verhagen dermate opgeschut, dat ze wel beweegt maar verlamd en reactief. Het gaat erom dat de sector zelf vanuit eigen kracht en kunde transformeert en vraag en aanbod creëert.

Aanbevelingen voor nieuw cultuurbeleid

Een aantal aanbevelingen voor de verkiezingsprogramma’s:

• De opzet van een meerjarig Toptalentprogramma voor de kunsten. Los van regeringsperiodes en kleur.
• Leegstaande panden kunnen een tijdelijke cultuurbestemming krijgen, zodat er extra tentoonstellingsruimte ontstaat.
• Een herijking van de visie van de kunstacademies op artistieke, talent- en vaktechniekontwikkeling.
• Bewaak de diversiteit van kunstbeoefening. Dit is de vruchtbare grond voor de top en voorkomt verarming van onze cultuur.
• Stel onderzoek in de kunst in beginsel gelijk aan onderzoek in de techniek, innovatie en wetenschap. Stimuleer het experiment.
• Verstrekken van subsidies betekent voorwaardelijk je kunstbeoefening beschikbaar maken voor een groter publiek. Subsidies dienen ter stimulering, ontwikkeling en kennismaking. Niet als bestaansrecht.
• Een loket als een Centrum voor Ondernemerschap bij Kunstacademies, verspreid over het land. Startend bijvoorbeeld in Maastricht, Eindhoven, Arnhem, Utrecht, Den Haag en Groningen. Deze loketten hebben als primair doel het zo goed mogelijk voorbereiden van kunstenaars op de start van hun bedrijf. Ze is een informatieloket, organisator van (commerciële) trainingen en seminars voor startende en gevestigde kunstenaars. Op dit moment zijn er wel diverse (gesubsidieerde projectmatige) initiatieven, maar de echte integratie met het academieonderwijs en de sector en de continuïteit ontbreekt.
• Op vroege leeftijd kennis maken met kunst en cultuur draagt bij het oplossingsgerichte en creatieve vermogen van kinderen. Daarom dient dit (naar mijn mening net als ondernemerschap) een vast onderdeel te zijn in het basis en middelbaar onderwijs, zodat zij en de maatschappij hier op latere leeftijd van kan profiteren.
• Aanpassing van de Wet op Auteursrecht op de digitale samenleving.

Kijk verder dan de verf en het decor, zou ik willen meegeven aan de beleidsmakers Kunst en Cultuur. Ik nodig politici van harte uit om hierop te reageren. Ik licht graag mijn aanbevelingen nader toe. Ook ga ik graag met je in debat om te komen tot een nieuw en passend beleid dat de sector in haar vooruitgang en ontwikkeling stimuleert. Wat vind jij van mijn analyse en aanbevelingen? Hoe vind jij dat het nieuwe beleid eruit moet zien?

Laat het mij weten. Verheug mij op je reactie.

Het bericht Het blauwe paard: cultuurbeleid uit de comfortzone verscheen eerst op CreativeMV.

Ze is kostwinner voor de familie en verdiend zogezegd ‘enkele slordige duizenden piekjes per schilderij’. De ijdele Tante Til heeft de gave om mensen met de roze verf te bedwelmen om ze zo weer op het rechte pad te brengen of om ze van hun problemen te verlossen. In dit fragment ontmoet ze voor het eerst de nieuwe buurvrouw, en komen een aantal vooroordelen bij elkaar.

Vooroordelen

Dit is voor de culturele sector, naar mijn mening, een van de grootste obstakels in de ontwikkeling van haar ondernemerschap. Er bestaat een beeld van de sector als elitair, creatief en dus vaag, geen ‘echte’ waardecreatie, maar het kost geld. Dit zijn maar even wat stellingen kort door de bocht. Echter in elke bagatellisatie of chargering zit wel een kern van waarheid. Het imago van de sector wordt door de sector zelf gecreëerd en in stand gehouden. Kunst met een kleine of grote K, discussies over “Wat is kunst?” en “Wie kan en mag daarover oordelen?”.

Ander perspectief begint bij jezelf

Ik was laatst bij een bijeenkomst van de zogenaamde Creatop. Ik heb mij verbaasd over de wijze waarop de creatieve sector werd benaderd en misschien wel zichzelf zag. Hoezo contact zoeken met het MKB? Negentig procent van het bedrijfsleven in Nederland is MKB en daar hoort de creatieve sector gewoon bij.

In mijn eerdere blog ga ik in op de rol van de kunstenaar en hun ontwikkeling via de Kunstacademies. Autonoom denken en een spiegel zijn voor de maatschappij staan centraal. Toch wil de sector, in bredere zin als gedefinieerde topsector, weer deel gaan nemen en niet alleen als waarnemer optreden. Dit is een belangrijke kanteling sinds lange tijd. Ik geloof niet zozeer dat het afschaffen van de subsidies hiertoe nu direct hebben bijgedragen of het topsectorenbeleid van Economie, Landbouw en Innovatie, maar veel meer de verandering van de tijd. Het is al veel eerder ingezet. Broedplaatsen als Sillicon Valley, of plekken in Amsterdam Noord, waar kunstenaars en creatieven, traditionele bedrijven aantrekken en bijdragen, soms onbewust, aan innovaties. Net als Tante Til met haar kloddertje roze, draagt de creatieve sector oplossingen en een ander perspectief aan voor problemen van de bedrijven in hun ontwikkeling. Samen bouwen aan de toekomst en vraaggestuurd vanuit beide kanten, zowel vanuit de creatieve sector als de andere sectoren. Als dit authentiek en autonoom van welk beleidsstuk dan ook, gebeurt, dan volgt de individuele economische waardecreatie vanzelf.

Het bericht Cultureel ondernemerschap van Tante Til verscheen eerst op CreativeMV.

Marktgerichtheid van kunstenaars

Opvallend vind ik de marktgerichtheid van de schilders uit deze tijd. Ze maakten portretten en schilderijen op verzoek. De afbeeldingen veranderde mee met de mode, de schoonheidsidealen, en vertoonden symbolen die in die tijd werden begrepen en zogenaamd konden worden ‘gelezen’ door het publiek. Het talent van de schilder zat in de beheersing van de techniek, in kleurgebruik, compositie, licht en donker, precisie. Een van Rubens’ opmerkelijkste kwaliteiten was ongetwijfeld zijn ongeëvenaarde absorptievermogen: in zijn werk is de zo bewonderde antieke kunst en die van de grote Italiaanse tijdgenoten alom tegenwoordig. Om aan de vele opdrachten te kunnen voldoen exploiteerde Rubens een grootschalig atelier, waarvan de organisatie was afgekeken van de artistieke praktijk in Italië en waar talrijke medewerkers deelnamen aan de uitwerking van grote opdrachten. Pas in de 20ste eeuw veranderde de kwalificering van talent in de mate van autonoom denken van de kunstenaar. Naar mijn mening heeft het ontstaan van kunstacademies hiertoe geleid. Als leerling maak je niet de techniek en schilderwijze van één meester eigen, maar kun je je zelf ontwikkelen vanuit de basis schildertechnieken. Sterker nog, dit wordt van je verwacht.

Autonoom denken

De rol en invloed van autonome beeldende kunst en individuele expressie, is pas de laatste 50 jaar van belang en tekenend voor de ontwikkeling van de kunsten en de kunstenaar. De student wordt begeleid in zijn zoektocht naar zijn eigen kwaliteiten en interesses. Bij het streven naar kwaliteit spelen onderzoek en experiment een grote rol, waarbij nieuwe ontwikkelingen binnen en tussen disciplines worden gestimuleerd. Daarnaast is de maatschappelijke invloed van belang.

De kunstenaar van nu is de spiegel van de maatschappij, zonder zichzelf erin te mengen. Dit is anders dan in de tijd van Rubens. Rubens was zelf ondernemer, kunstenaar, kunsthandelaar en politicus. Hij gebruikte zijn artistieke kwaliteiten om aan tafel bij de aristocraten, invloed uit te oefenen. Daarnaast runde hij een groot atelier.

Creatieve sector als topsector

Terwijl ik rondliep moest ik denken aan de discussie die op dit moment in de kunsten en overheid over het cultuurbeleid wordt gevoerd. Enerzijds worden de creatieve sector en de kunstenaar geprezen om zijn originaliteit, verwondering, zijn belangrijke bijdrage en invloed op innovatie. Anderzijds willen we hiervoor als maatschappij niet betalen. Een combinatie met de marktgerichtheid van Rubens wordt verwacht van de huidige kunstenaars. De creatieve sector gedefinieerd als topsector wordt gezien als moeilijk benaderbaar en schaalbaar. Te kleinschalig en waar moeten ‘ze’ beginnen?  Wiens onvermogen tot ontwikkeling behoort dit toe, vraag ik mij af? Het wel zien, maar niet weten hoe, getuigt van een weinig ondernemende houding. Misschien ligt hier juist de rol voor de kunstenaar.

Ondernemende ondernemer

Voor het ondernemerschap is het belangrijk dat je mogelijkheden ziet, je eigen pad bepaalt, keuzes durft te maken en dan tot actie over gaat.Kunstenaars zijn juist goed in het zien van mogelijkheden en kiezen graag hun eigen pad.Duidelijke eigenschappen en vaardigheden van een ondernemende ondernemer als prestatiegerichtheid, zelfstandigheid, risicobereidheid, dominantie, doorzettingsvermogen, creativiteit behoren de creatieveling toe. Het erkennen van de positie van de creatieve sector als innovator in de maatschappij en daarnaast als producent, zou al een hoop inzicht en begrip kunnen opleveren. De orginaliteit en de snelheid waarmee de culturele sector reageert op de subsidiebeperkingen, heb ik nog niet in andere sectoren kunnen opmerken. Ze handelen en ondernemen wel degelijk om te kunnen blijven bestaan. De diversiteit van de kunsten en het onderzoeken van nieuwe vormen en technieken zal zonder bijdrage van de overheid moeilijker worden, maar het zit in de genen van de kunstenaar om hun weg daarin te vinden. Totdat de maatschappij het vermogen heeft in te zien wat deze creatieve sector brengt en in dialoog haar daadwerkelijk als topsector laat floreren. Vraag blijft: “Wie is de leerling en leraar in dit proces?”

PS: In een volgende blog zal ik verder ingaan op het ontbreken van het maatschappelijke beeld van een ondernemende kunstenaar.

Het bericht Wie is de leerling en leraar in de creatieve sector? verscheen eerst op CreativeMV.

Negen topsectoren

Het kabinet kiest voor negen topsectoren waar Nederland door zijn ligging en geschiedenis sterk in is: water, agrofood, tuinbouw, hightech, life sciences, chemie, energie, logistiek en creatieve industrie. De creatieve industrie is topsector en volgens het kabinet waardevol voor de Nederlandse economie en levert een wezenlijke bijdrage aan de innovatiekracht van Nederland.

Topteam creatieve industrie

De komende maanden schrijft een ‘topteam’ onder leiding van Victor van der Chijs (architectuurbureau OMA) een advies voor de minister van EL&I en de staatssecretaris van OCW over de toekomst van de creatieve industrie en de gewenste aanpak. Het team bestaat verder uit Valerie Frissen (bijzonder hoogleraar ICT en Sociale Verandering, Erasmus Universiteit Rotterdam), Yuri van Geest (onder andere MobileMonday) en Judith van Kranendonk (ministerie van OCW, directeur-generaal Cultuur en Media). De komende weken voert het team gesprekken met mensen uit de creatieve sector om in juni een breed gedragen advies uit te brengen aan de minister.

Bron: Ministerie van OC&W

Het bericht Creatieve industrie is topsector verscheen eerst op CreativeMV.